แกะสูตรคิด “ประสาน อิงคนันท์” เบื้องหลังความสำเร็จ “มนุษย์ต่างวัย”

ในยุคที่ภูมิทัศน์ของสื่อหมุนเปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว การเปลี่ยนผ่านจากการเป็นคนทำสื่อดั้งเดิมเพื่อก้าวเข้าสู่โลกออนไลน์ถือเป็นความท้าทายยิ่ง “ประสาน อิงคนันท์” คือหนึ่งในบุคคลที่สามารถก้าวข้ามความท้าทายนั้นมาได้อย่างน่าสนใจ

จากอดีตคนทำรายการโทรทัศน์ที่สั่งสมประสบการณ์มากว่าสิบปี ทั้งจากบริษัททีวีบูรพาและพาโนราม่า สู่การเป็นกรรมการผู้จัดการ บริษัท บุญมีฤทธิ์ มีเดีย จำกัด และเป็นผู้ริเริ่มเพจชื่อดังอย่าง “มนุษย์ต่างวัย” ที่กำลังก้าวเข้าสู่ปีที่ 7

บทความนี้จะพาคุณไปถอดรหัสวิธีคิด “การกำหนดประเด็น และการค้นคว้าหาข้อมูลเพื่อการผลิตรายการ” ในสไตล์ประสาน ที่ชวนให้ตั้งข้อสังเกตและสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้กับการผลิตเนื้อหาในทุกแพลตฟอร์ม

1. ทิ้งความเก่งแบบ “ตัว I” สู่ทักษะข้ามสายแบบ “ตัว Y”

ในอดีต การมีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านเพียงอย่างเดียว (แบบตัว I) อาจเป็นที่ต้องการ แต่ในการทำงานสื่อยุคปัจจุบันไม่เพียงพออีกต่อไป Content Creator ยุคนี้จำเป็นต้องพัฒนาทักษะแบบ “รู้ลึกและรู้กว้าง” หรือทักษะแบบตัว Y (Y-shaped) ซึ่งเป็นการนำความเชี่ยวชาญ 2 ด้านมาผสมผสานกัน

(1) การเชื่อมโยงทักษะที่แตกต่าง: ตัวอย่างเช่น แพทย์ที่สามารถสื่อสารหน้ากล้องได้เป็นอย่างดี หรือแม่ค้าขายก๋วยเตี๋ยวที่มีเพื่อนเป็นดีเจมาช่วยเปิดเพลงเพื่อสร้างบรรยากาศในร้าน

(2) การมองเห็นภาพรวมของงาน: คนทำงานในตำแหน่งหนึ่งๆ จำเป็นต้องเข้าใจกระบวนการทำงานในภาพรวมทั้งหมด เช่น โปรดิวเซอร์ต้องสามารถวิเคราะห์และให้คำแนะนำวิธีแก้ไขงานตัดต่อหรืองานกราฟิกได้ หรือคนทำกราฟิกก็ควรที่จะตัดต่อวิดีโอ รวมถึงเขียนแคปชันเป็นด้วยเช่นกัน

ข้อสังเกต: ทักษะแห่งอนาคตไม่ใช่การเก่งเรื่องเดียวจนหาตัวจับยาก แต่คือการนำความเก่งหลายๆ ด้านมาประกอบร่างกันเพื่อสร้างสรรค์สิ่งใหม่

2. หา “Passion” ให้เจอ แล้วจัดการความวุ่นวายในหัว

หลายครั้งเมื่อต้องเริ่มต้นคิดรายการใหม่ เรามักจะรู้สึกเคว้งคว้างเหมือนกำลังออกเรือไปในทะเลกว้าง โดยไม่รู้ว่าจะจับปลาตัวไหน หรือควรเจาะลึกเนื้อหาลงไปถึงระดับ “ใต้ภูเขาน้ำแข็ง” หรือไม่ ? โดยประสานแนะนำว่า

(1) ยึดตัวตนเป็นเข็มทิศ: จุดเริ่มต้นที่สำคัญที่สุดคือการกลับมาทบทวนว่า “ตัวเราคือใคร” และ “เรามี Passion กับเรื่องอะไร” เพราะ Passion จะเป็นแรงผลักดันสำคัญที่ทำให้เราทำงานนั้นไปได้ในระยะยาวและค้นคว้าข้อมูลได้อย่างสนุก

(2) จัดระเบียบความคิด: ในช่วงเริ่มต้น ไอเดียในหัวของเรามักจะพันกันยุ่งเหยิงเหมือนเส้นโค้ง วงกลม และสามเหลี่ยม วิธีแก้คือต้องนำความคิดเหล่านั้นมาเขียนแยกแยะและจัดเรียงใหม่ เพื่อให้เห็นโครงสร้างและเกิดความเข้าใจ ซึ่งจะนำไปสู่การต่อยอดงานได้ง่ายขึ้น

3. ข้อมูลเชิงลึก (Insight) คือหัวใจ: ถอดความสำเร็จ “มนุษย์ต่างวัย”

เพจ “มนุษย์ต่างวัย” เกิดขึ้นจากความสนใจส่วนตัวของประสาน ในเรื่องสังคมผู้สูงอายุและเศรษฐกิจวัยสีเงิน (Silver Economy) การเริ่มต้นค้นคว้าข้อมูลจากหน่วยงานวิจัยอย่าง TDRI ทำให้พบข้อมูลเชิงลึก (Insight) ที่สำคัญ นั่นคือ เมื่อสังคมเปลี่ยนผ่านสู่ “สังคมอายุยืน” สิ่งที่คนกลัวไม่ได้มีแค่เรื่องการมีโรคประจำตัวหรือการไม่มีเงิน แต่พวกเขากลัว “การอยู่โดยปราศจากเพื่อน หรือขาดความเชื่อมโยงกับโลกใบนี้”

ข้อมูลล้ำค่าเหล่านี้ถูกนำไปวิเคราะห์เป็น Pain point ในเรื่องช่องว่างระหว่างวัยของคนในสังคม และถูกนำมาจัดหมวดหมู่พัฒนาเป็นเนื้อหา 5 แกนหลักของเพจ ได้แก่:

(1) สุขภาพ: การมีสุขภาพที่ดีเพื่อที่จะได้ไม่เป็นภาระของลูกหลาน

(2) การเงิน: การวางแผนทางการเงินสำหรับคนวัย 50+

(3) งานและอาชีพ: การค้นหาอาชีพที่สองรองรับเมื่อต้องเกษียณเร็ว

(4) ความสัมพันธ์: การเชื่อมโยงผู้คนต่างเจเนอเรชันเข้าด้วยกัน

(5) เป้าหมายในชีวิต: การสร้างแรงบันดาลใจในการมีชีวิตอยู่

4. ศิลปะแห่งการหา “จุดตัด” และการมองผู้ชมเป็น “เผ่า”

ความท้าทายที่สุดของการเล่าเรื่องยากๆ หรือเรื่องที่คนไม่ค่อยสนใจ คือคุณต้องหา “จุดตัดระหว่างสิ่งที่เราอยากเล่า กับ สิ่งที่เขาอยากฟัง” ให้เจอ

(1) เปลี่ยนมุมมองการเล่าเรื่อง: คุณประสานยกตัวอย่างการทำประเด็นเกี่ยวกับคนพิการว่า หากเรานำเสนอเพียงแค่มุมความน่าสงสาร คนก็อาจจะไม่สนใจดู

แต่ถ้านำเสนอผ่านมุมมองที่เข้าถึงง่ายและเป็นเรื่องที่ทุกคนมีประสบการณ์ร่วม (Connect) ด้วยได้ เนื้อหาก็จะเข้าถึงคนวงกว้างและน่าสนใจมากขึ้น เช่น การตั้งคำถามว่า “คนตาบอดไปกินหมูกระทะได้อย่างไร” หรือ “คนตาบอดหาแฟนในโซเชียลได้อย่างไร”

(2) เติมความพิเศษ: การใส่รายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ เข้าไปในเคสที่เลือกมา จะยิ่งทำให้คอนเทนต์ทวีความพิเศษและน่าติดตาม

(3) ทำความเข้าใจ “เผ่า”: การมองกลุ่มเป้าหมายในยุคปัจจุบัน ไม่ควรแบ่งแค่ตามช่วงวัยอีกต่อไป แต่ควรมองให้ลึกซึ้งถึงความเป็น “เผ่า” ที่มีความชอบหรือไลฟ์สไตล์คล้ายคลึงกัน เช่น กลุ่มคนชอบรถบ้าน หรือกลุ่มคนวิ่งสายแฟชั่น การเข้าใจลักษณะนิสัยของแต่ละเผ่าจะช่วยให้ออกแบบประเด็นได้ตรงใจผู้ชมมากยิ่งขึ้น

5. ปลายทางของสื่อที่ดี ไม่ใช่แค่ “ยอดวิว” แต่คือการสร้าง “ชุมชน”

ความสำเร็จของการทำคอนเทนต์ที่ดีในยุคนี้ ไม่ได้จบลงเพียงแค่การนับยอดวิวบนโลกออนไลน์ แต่ต้องสามารถนำไปสู่การต่อยอดสร้าง “ชุมชน” (Community) ที่แข็งแกร่งในพื้นที่จริง (On-ground) ได้

“เพจมนุษย์ต่างวัย” ได้พิสูจน์ให้เห็นด้วยการขยายรูปแบบเนื้อหาทั้ง 5 แกนออกไปเป็นกิจกรรมมากมายบนพื้นที่จริง เช่น:

– การจัดเวิร์กชอปด้านอาชีพและการเงินสำหรับคนวัยเกษียณ

– การสร้างชมรม “มนุษย์ต่างวิ่ง”

– การจัดทริปท่องเที่ยวแบบเจาะจงเฉพาะกลุ่ม

– การจัดงานอีเวนต์ประจำปีอย่างงาน “Long-gevity” และ “มนุษย์ Face”

การกำหนดประเด็นและค้นคว้าข้อมูลเพื่อผลิตรายการให้ประสบความสำเร็จตามแบบฉบับของประสาน ต้องเริ่มต้นจากการรู้จักตัวตนและความหลงใหลของตนเองเป็นรากฐาน จากนั้นจึงค้นคว้าหาข้อมูลเชิงลึกมาวิเคราะห์เพื่อตั้งเป็นแกนของเนื้อหา มองหาจุดร่วมเพื่อเชื่อมโยงกับกลุ่มเป้าหมายอย่างชาญฉลาด และท้ายที่สุดคือ การนำไปต่อยอดเพื่อสร้างชุมชนที่ยั่งยืนให้เกิดขึ้นจริง ทั้งในโลกออนไลน์และออฟไลน์

—————————-

ที่มา : การจัดอบรม หลักสูตรพัฒนาผู้ผลิตรายการสำหรับกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ (The Producer รุ่นที่ 2) ณ โรงแรมรอยัลริเวอร์ บางพลัด กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 28 มี.ค. 69 ดำเนินงานโดย บริษัท อิศรา ไทย เพรส เดเวลอปเมน์ จำกัด ภายใต้ความร่วมมือกับสมาคมโทรทัศน์ระบบดิจิตอล (ประเทศไทย) สมาพันธ์สมาคมวิชาชีพวิทยุกระจายเสียงและวิทยุโทรทัศน์ สนับสนุนโดย กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์