สะพานรถไฟข้ามโขงแห่งใหม่ : “จิ๊กซอว์ชิ้นสุดท้าย” ปลดล็อกคอขวดโลจิสติกส์ ไทย-ลาว-จีน

แม้ประเทศไทยกำลังเดินหน้าก่อสร้างโครงการรถไฟทางคู่และรถไฟความเร็วสูงมุ่งสู่จังหวัดหนองคาย แต่การเชื่อมต่อโครงข่ายระดับภูมิภาคอาจไม่บรรลุผลสำเร็จตามเป้าหมาย หากขาดการประติดประต่อที่สมบูรณ์

บทวิเคราะห์ “พบแล้ว! จิ๊กซอว์ชิ้นสุดท้าย… เชื่อมรถไฟไทย-ลาว-จีน” จาก ดร.สามารถ ราชพลสิทธิ์ นักวิชาการด้านวิศวกรรมขนส่ง ได้สะท้อนให้เห็นถึงปัญหา “คอขวด” ของสะพานมิตรภาพไทย-ลาวแห่งแรก ที่ใช้ร่วมกันระหว่างรถยนต์และมีทางรถไฟเพียงทางเดียว ซึ่งจะทำให้การขนส่งต้องชะลอตัวลงเมื่อถึงริมแม่น้ำโขง

การเร่งผลักดันสะพานรถไฟแห่งใหม่ที่สามารถรองรับทั้งระบบราง 1 เมตรและรางมาตรฐาน 1.435 เมตร จึงเป็นวาระเร่งด่วนที่รัฐบาลต้องร่วมหารือกับ สปป.ลาว เพื่อไม่ให้การลงทุนโครงสร้างพื้นฐานมูลค่าหลายแสนล้านบาทต้องหยุดชะงัก และเปิดประตูสู่การเชื่อมโยงระบบการเดินรถและโลจิสติกส์ 3 ชาติ ไทย-ลาว-จีน ได้อย่างเต็มศักยภาพและไร้รอยต่อ โดยบทวิเคราะห์ดังกล่าวมีรายละเอียดดังต่อไปนี้

หลายคนเข้าใจว่า… เมื่อรถไฟความเร็วสูงสายกรุงเทพฯ-นครราชสีมา-หนองคายสร้างเสร็จแล้ว ประเทศไทยก็จะเชื่อมต่อกับรถไฟลาว-จีนได้อย่างสมบูรณ์ แต่ความจริง… อาจไม่เป็นเช่นนั้น เพราะยังมี “Missing Link” หรือ “จิ๊กซอว์ชิ้นสุดท้าย” ของโครงข่ายรถไฟไทย-ลาว-จีน นั่นคือ… สะพานรถไฟแห่งใหม่ข้ามแม่น้ำโขงระหว่างหนองคายกับเวียงจันทน์

วันนี้ รถไฟจีน-ลาว สามารถวิ่งจากนครคุนหมิงมาถึงนครหลวงเวียงจันทน์ได้แล้ว และเปิดให้บริการมาตั้งแต่ปี 2564 ขณะที่ประเทศไทยกำลังสร้างทั้งรถไฟทางคู่ราง 1 เมตร รถไฟความเร็วสูงราง 1.435 เมตร มุ่งหน้าสู่จังหวัดหนองคาย

แต่เมื่อมาถึงริมแม่น้ำโขง… ทุกอย่างกลับต้องชะลอตัว เพราะการข้ามแดนยังต้องพึ่งสะพานมิตรภาพไทย-ลาวแห่งแรก ซึ่งมีทางรถไฟเพียงทางเดียว และเป็นสะพานที่ใช้ร่วมกับรถยนต์ จึงมีสภาพเป็น “คอขวด” ของทั้งผู้โดยสารและสินค้า

นั่นหมายความว่า… ต่อให้ประเทศไทยมีทั้งรถไฟทางคู่และรถไฟความเร็วสูง การเชื่อมต่อกับลาวและจีนก็ยังไม่สามารถทำได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ หากไม่มีสะพานรถไฟแห่งใหม่

สะพานรถไฟแห่งใหม่จึงไม่ได้เป็นเพียงสะพานข้ามแม่น้ำ แต่เป็น “จิ๊กซอร์ชิ้นสุดท้าย” ของระบบรางทั้งภูมิภาค โดยแนวคิดที่ไทยและ สปป.ลาว กำลังหารือคือ ก่อสร้างสะพานแห่งใหม่ที่รองรับรถไฟ 2 ระบบ

(1) ราง 1 เมตร เชื่อมโครงข่ายรถไฟของการรถไฟแห่งประเทศไทย

(2) ราง 1.435 เมตร เชื่อมรถไฟความเร็วสูงไทยและรถไฟลาว-จีน

เมื่อสะพานแห่งนี้เกิดขึ้น การขนส่งสินค้าระหว่าง 3 ประเทศ “ไทย-ลาว-จีน” ก็จะมีประสิทธิภาพมากขึ้น ผู้โดยสารก็จะได้รับประโยชน์จากการเชื่อมต่อที่รวดเร็วและไร้รอยต่อมากกว่าเดิม ดังนั้น สิ่งที่รัฐบาลควรเร่งดำเนินการตั้งแต่วันนี้คือ

(1) เร่งสรุปรูปแบบสะพานร่วมกับ สปป.ลาว

(2) กำหนดแนวทางการเชื่อมต่อทั้งราง 1 เมตรและราง 1.435 เมตร

(3) วางระบบศุลกากร การตรวจคนเข้าเมือง และการเดินรถข้ามแดนให้เป็นระบบเดียวกัน เพื่อให้การเดินทางและการขนส่งเกิดขึ้นได้อย่างไร้รอยต่อ

(4) เมื่อได้ข้อสรุปจากการหารือกับ สปป.ลาวตามข้อ (1) ข้อ 2 และข้อ 3 แล้ว ต้องลงมือก่อสร้างสะพานรถไฟแห่งใหม่ทันที

เพราะบางครั้ง… การขนส่งระหว่างประเทศไม่ได้ติดอยู่ที่ “ทางรถไฟหลายร้อยกิโลเมตร” แต่อาจติดอยู่ที่สะพานยาวเพียงไม่ถึงหนึ่งกิโลเมตรก็ได้ และสะพานเพียงแห่งเดียวนี้ อาจเป็นตัวตัดสินว่า การลงทุนระบบรางมูลค่าหลายแสนล้านบาท จะสร้างผลตอบแทนได้เต็มศักยภาพ หรือยังคงสะดุดอยู่ที่ริมแม่น้ำโขง

โครงสร้างพื้นฐานที่มีค่าที่สุด… อาจไม่ใช่สิ่งที่ยิ่งใหญ่ที่สุด แต่คือสิ่งที่ทำให้โครงข่าย “เชื่อมถึงกัน” ได้จริง

ที่มา : บทความ “พบแล้ว! จิ๊กซอว์ชิ้นสุดท้าย… เชื่อมรถไฟไทย-ลาว-จีน” จาก ดร.สามารถ ราชพลสิทธิ์