จากน้ำท่วมกรุง สู่บทเรียนการ "เอาอยู่" กับ "เอาตัวรอด" ที่ห่างกันแค่เส้นบางๆ

สวัสดีครับท่านผู้อ่าน เรื่องตลกร้ายที่สุดของสัปดาห์ที่ผ่านมานี้ ไม่ใช่น้ำที่ท่วมมิดซอย แต่คือ “ฟอร์ม” ของระบบราชการไทยที่ยังคงรักษามาตรฐาน “ทำงานเอาหน้า ซุกปัญหาไว้ใต้พรม” ได้อย่างเสมอต้นเสมอปลายจริงๆ!

ไล่เรียงกันตั้งแต่วันที่ 23 กันยายน ต้นทางของหายนะไม่ได้มาจากฟ้าฝนเสียทีเดียว แต่มันมาจาก “อีโก้” ของรัฐล้วนๆ ในยุคที่ชาวบ้านเปิดแอปพลิเคชันดูเรดาร์อากาศกันเองได้ เพจพยากรณ์อากาศที่มีคนตามหลักแสนออกมาเตือนภัยว่ากลุ่มฝนลูกใหญ่กำลังมา สิ่งที่หน่วยงานรัฐที่มีงบประมาณมหาศาลอย่างกรมอุตุนิยมวิทยาทำคืออะไร? แทนที่จะรีบตรวจสอบข้อมูลให้รัดกุม กลับรีบออกมาตั้งป้อมโต้กลับหน้าดำหน้าแดงว่าฝนตกไม่เห็นตะวันอะไรกัน ไม่มีทาง!

สำทับด้วยคนระดับรองนายกรัฐมนตรี อย่างคุณทรงศักดิ์ ทองศรี ที่ยืนตอบสื่อเช้าวันที่ 23 อย่างมั่นอกมั่นใจ ปัดตกคำเตือนจากโลกออนไลน์ ราวกับเป็นแค่ข่าวลือปั่นกระแส ถึงขั้นใช้คำว่าเป็น “เฟกนิวส์” หวังปั่นให้ตื่นตระหนก พร้อมยืนยันหนักแน่นว่า “รัฐบาลเอาอยู่” แม้จะมีฝนตกหนักในช่วงวันที่ 24-26 กันยายน แต่ปริมาณน้ำจะยังอยู่ในกรอบที่จัดการได้และไม่น่ากังวล….

ผลเป็นไงล่ะครับ? วันที่ 24-25 กันยายน น้ำบ่าเข้าสมุทรปราการ ทะลักกรุงเทพฯ ลามไปนนทบุรี ท่วมกันจนมิดล้อรถ นี่แหละครับผลของการหวงอำนาจผูกขาดความจริง แต่ตาบอดเรื่องความแม่นยำ เมื่อรัฐมองว่าหน้าตาองค์กรสำคัญกว่าความปลอดภัยของประชาชน

พอฝนตกหนักเข้าจริงๆ อาการ “ผลักขยะให้พ้นตัว” ก็เริ่มทำงาน ระบบราชการไทยนี่ก็แปลก พอมีผลงานแย่งกันรับ แต่พอเป็น “เผือกร้อน” โยนกันอุตลุด ท้องถิ่นโวยว่าส่วนกลางไม่ส่งกำลังมาช่วย ส่วนกลางก็อ้างระเบียบหน้าตาเฉยว่า ก็ท้องถิ่นยังไม่ร้องขอ ทั้งที่กฎหมายป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 มีไว้ให้อำนาจสั่งการเบ็ดเสร็จ (Single Command) ดึงเรื่องเป็นภัยพิบัติระดับ 3 ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย (ที่ท่านนายกฯ ควบเก้าอี้อยู่) เข้ามาจัดการ แต่ข้าราชการระดับบิ๊กก็ดูเหมือนจะเข้าเกียร์ว่าง ถ่วงเวลาไม่ยอมชงเรื่องยกระดับ ชวนให้สังคมตั้งคำถามว่า ที่ไม่ทำ เป็นเพราะกลัวความรับผิดชอบและเสียงด่าจะพุ่งตรงไปที่เจ้านายตัวเองใช่หรือไม่?

ผลกรรมเลยตกไปอยู่ที่ผู้ว่าฯ กทม. และผู้ว่าราชการจังหวัด ที่ต้องกลืนเลือดเซ็นประกาศ “เขตพื้นที่ประสบสาธารณภัย” กันเองในวันที่ 26-27 กันยายน เพื่อปลดล็อกงบฉุกเฉินมาซื้อกระสอบทรายและสารพัดข้ออ้าง ระบบ Cell Broadcast ที่คุยนักคุยหนาว่าล้ำสมัย กว่าจะกล้ายิงข้อความเตือนชาวบ้านครั้งแรกก็ปาเข้าไปวันที่ 26 กันยายน… น้ำท่วมจนจะเลี้ยงปลาได้แล้ว เพิ่งจะมาเตือนให้ยกของขึ้นที่สูง! ล้ำเส้นความอดทนของประชาชนไปไกลมากครับ

ไฮไลต์ที่ทำเอาต้องหัวร่อประชดชีวิต คือฉากทัศน์ทางการเมืองในวันที่ 27 กันยายน รัฐมนตรีหลายสิบชีวิตที่นั่งหน้าสลอนอยู่ในประเทศมาตลอด จู่ๆ ก็เกิดขยันขันแข็ง ตบเท้าลงพื้นที่กันพรึ่บพรั่บ ช่างบังเอิญเสียนี่กระไรที่มันเป็นวันเดียวกับที่ “ท่านนายกฯ” บินกลับจากต่างประเทศแตะพื้นเมืองไทยพอดี! ก่อนหน้านี้คงกลัวรองเท้าเปื้อนโคลน หรือไม่ก็กลัวลงพื้นที่ไปแล้วไม่มีแสงไฟจากกล้องนักข่าว เลยต้องรอจังหวะหัวโต๊ะกลับมา เพื่อจะได้ออกลีลาเหยียบน้ำเป็นพร็อพประกอบเรื่องในฟากฝั่งรัฐบาล

แล้วทุกอย่างก็จบลงด้วยสคริปต์เดิมๆ ที่ท่องกันมาตั้งแต่ยุคแอนะล็อก นายกฯ ลงเรือ แจกถุงยังชีพ บอกชาวบ้าน “เป็นกำลังใจให้นะ สู้ๆ” ก่อนจะตบท้ายด้วยการขายโปรเจกต์ที่ทำเอาหลายคนอดคิดไม่ได้ว่า นี่คือการฉวยโอกาสจากวิกฤต (Disaster Capitalism) หรือไม่? ด้วยการเตรียมชง 3 เมกะโปรเจกต์แก้ปัญหาน้ำท่วมมูลค่า “แสนล้านบาท” เข้าที่ประชุม ครม. สัปดาห์นี้ อุตส่าห์รอดูนักการเมืองผัดข้าวแจก รอบนี้ไม่ยักเห็น สงสัยรู้ทันกลัวตกเป็นมีม โดนล้อในโซเชียลอีก

สรุปแล้ว วิกฤตน้ำท่วมรอบนี้ สิ่งที่รัฐบาล “เอาอยู่” ไม่ใช่ปริมาณน้ำหรอกครับ แต่เป็นการ “เอาตัวรอด” จากความรับผิดชอบได้อย่างแนบเนียนต่างหาก ส่วนชาวบ้านตาดำๆ ก็ก้มหน้าวิดน้ำ ท่ามกลางบ้านที่มืดมิดเพราะโดนตัดไฟจากน้ำท่วม และยังไม่รู้ว่ามื้อต่อไปจะมีอะไรกินไหม พร้อมกับเตรียมจ่ายภาษีไปโปะโปรเจกต์แสนล้านกันต่อไป ประเทศไทย… สู้ๆ ครับ!