ถอดรหัส "คุนซาน–เซี่ยงไฮ้" เมื่อจีนสร้างอาณาจักรซัพพลายเชนกาแฟระดับโลก และกลยุทธ์ที่ผู้ประกอบการไทยต้องรู้

หากพูดถึงประเทศจีนในอดีต ภาพจำของหลายคนคงหนีไม่พ้นวัฒนธรรมการดื่มชาที่หยั่งรากลึกมานับพันปี แต่ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา จีนได้พลิกโฉมตัวเองก้าวขึ้นมาเป็นหนึ่งในตลาดกาแฟที่เติบโตเร็วและน่าจับตามองที่สุดในโลก การเติบโตนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงแค่จำนวนร้านกาแฟที่ผุดขึ้นตามหัวเมืองใหญ่เท่านั้น แต่คือการวางรากฐาน “ห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain)” ที่แข็งแกร่งและครบวงจรตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ

จากการเดินทางศึกษาดูงาน ณ เมืองคุนซานและนครเซี่ยงไฮ้ ระหว่างวันที่ 18–21 ตุลาคม 2569 ที่ผ่านมา ของผู้แทนภาครัฐและเอกชนไทย นำโดย สมาคมกาแฟไทย ได้เผยให้เห็นเบื้องหลังความสำเร็จของการสร้างระบบนิเวศอุตสาหกรรมกาแฟจีน ที่ไม่ได้พึ่งพาเพียงแค่ขนาดของตลาด แต่ขับเคลื่อนด้วยเทคโนโลยี นวัตกรรม และวิสัยทัศน์เชิงยุทธศาสตร์ที่น่าสนใจยิ่ง

1. “คุนซาน” จากเมืองอุตสาหกรรม สู่เมืองหลวงแห่งกาแฟแห่งใหม่ของจีน

ความน่าทึ่งประการแรกของอุตสาหกรรมกาแฟจีน คือการปักหมุดให้ เมืองคุนซาน (Kunshan) มณฑลเจียงซู ก้าวขึ้นเป็น “เมืองหลวงแห่งอุตสาหกรรมกาแฟแห่งใหม่ของจีน” ทั้งที่ไม่ได้เป็นพื้นที่ปลูกกาแฟหลัก แต่ใช้จุดแข็งด้านโลจิสติกส์และเขตการค้าเสรีมาสร้างเป็นศูนย์กลางซัพพลายเชนระดับภูมิภาค

ภาพรวมความสำเร็จนี้ถูกถ่ายทอดไว้อย่างชัดเจนภายใน ศูนย์นิทรรศการวัฒนธรรมและห่วงโซ่อุตสาหกรรมกาแฟคุนซาน (Kunshan Coffee Culture and Industry Chain Exhibition Hall) ซึ่งไม่เพียงทำหน้าที่จัดแสดงศักยภาพของเมืองเพื่อดึงดูดนักลงทุนและผู้เชี่ยวชาญจากทั่วโลก แต่ยังถูกพัฒนาให้เป็นศูนย์กลางการท่องเที่ยวเชิงอุตสาหกรรมอีกด้วย

หัวใจสำคัญที่ทำให้คุนซานกลายเป็นฮับระดับเอเชีย คือการจัดตั้ง ศูนย์กระจายเมล็ดกาแฟดิบภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก (Asia-Pacific Coffee Green Bean Distribution Center) คลังสินค้าอัจฉริยะที่สามารถรองรับเมล็ดกาแฟดิบได้สูงถึง 50,000 ตัน โดยใช้ระบบอัตโนมัติควบคุมอุณหภูมิและความชื้นตลอด 24 ชั่วโมง เพื่อรักษาคุณภาพเมล็ดกาแฟให้สมบูรณ์ที่สุดก่อนส่งถึงมือโรงคั่ว แสดงให้เห็นว่าจีนให้ความสำคัญกับการบริหารจัดการวัตถุดิบในระดับสเกลใหญ่อย่างเป็นระบบ

2. นวัตกรรมการผลิตอัจฉริยะ

การเติบโตของจุดยุทธศาสตร์คุนซาน เริ่มต้นขึ้นอย่างจริงจังในปี 2017 เมื่อ บริษัท Kunshan Yizheng Coffee Co., Ltd. (หรือ Yizheng Food Roastery) เข้ามาตั้งฐานการผลิตเป็นแห่งแรกในเขตการค้าเสรีคุนซาน ด้วยเทคโนโลยีการผลิตที่ทันสมัยและคลังสินค้าอัจฉริยะ รับหน้าที่เป็นผู้ผลิตและให้บริการห่วงโซ่อุปทานรายใหญ่ จนกลายเป็นแม่เหล็กดึงดูดให้ธุรกิจกาแฟหลั่งไหลเข้ามาในพื้นที่แห่งนี้

ไม่เพียงแค่การคั่วและแปรรูป แต่ระบบนิเวศที่นี่ยังครอบคลุมไปถึงอุตสาหกรรมสนับสนุน เช่น บริษัท Shenyi Technology (Jiangsu) Co., Ltd. ผู้พัฒนาเครื่องจักรบรรจุภัณฑ์อัจฉริยะ โดยเฉพาะระบบบรรจุแคปซูลกาแฟและสายพานการผลิตอัตโนมัติ ซึ่งช่วยให้แบรนด์กาแฟในจีนสามารถขยายกำลังการผลิตได้อย่างรวดเร็วและแม่นยำ

อีกหนึ่งกรณีศึกษาที่สะท้อนความเชื่อมั่นของแบรนด์ระดับโลกที่มีต่อคุนซาน คือ Starbucks China Coffee Innovation Park ศูนย์นวัตกรรมและการผลิตกาแฟของ Starbucks ที่รวมโรงงานคั่ว คลังสินค้า และศูนย์กระจายสินค้าไว้ในที่เดียว โดยผสานเทคโนโลยีการผลิตอัจฉริยะเข้ากับแนวคิดด้านความยั่งยืน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพห่วงโซ่อุปทานและรองรับการบริโภคในจีนที่ขยายตัวไม่หยุดยั้ง

3. การสร้างคน หัวใจสำคัญของความสำเร็จ

อุตสาหกรรมที่เติบโตอย่างยั่งยืนไม่อาจขับเคลื่อนด้วยเครื่องจักรเพียงอย่างเดียว จีนตระหนักถึงข้อนี้ดี จึงได้ก่อตั้ง วิทยาลัยอุตสาหกรรมกาแฟคุนซาน ขึ้นในปี 2026 ภายใต้ความร่วมมือแบบไตรภาคีระหว่างภาครัฐ สถาบันการศึกษา และยักษ์ใหญ่ในวงการอย่าง Starbucks และ Luckin Coffee เพื่อปั้นบุคลากรป้อนสู่อุตสาหกรรม ตั้งแต่ทักษะการแปรรูป การคั่ว การประเมินคุณภาพ ไปจนถึงการบริหารธุรกิจกาแฟ

ในมิติของการสร้างมูลค่าเพิ่มเชิงวัฒนธรรมและการท่องเที่ยว จีนได้นำแนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์มาต่อยอดได้อย่างน่าสนใจ ดังเช่นโครงการ Gouxiang Jihe – Luyang Granary ที่พลิกฟื้นยุ้งฉางเก่าให้กลายเป็นพื้นที่สร้างสรรค์และแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ผสมผสานร้านกาแฟ โรงคั่ว ร้านหนังสือ และธุรกิจไลฟ์สไตล์สมัยใหม่เข้าด้วยกัน เช่นเดียวกับที่ Starbucks Reserve Roastery Shanghai ณ นครเซี่ยงไฮ้ ที่ยกระดับร้านกาแฟให้กลายเป็นแลนด์มาร์กในการส่งมอบประสบการณ์ระดับพรีเมียมแก่ผู้บริโภค

4. โอกาสและก้าวต่อไปของอุตสาหกรรมกาแฟไทย–จีน

การได้เห็นภาพความสำเร็จของจีนนำมาสู่คำถามสำคัญว่า “อุตสาหกรรมกาแฟไทยจะปรับตัวและเชื่อมโยงกับตลาดยักษ์ใหญ่นี้อย่างไร?”

ในเวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ซึ่งได้รับเกียรติจากผู้แทนเขตคุนซาน ผู้แทนเมืองซูโจว และ นางสาววรรณลดา รัตนพานิช ผู้อำนวยการสำนักพัฒนาตลาดและธุรกิจไทยในต่างประเทศ 1 กรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ ร่วมเปิดมุมมอง ได้สะท้อนให้เห็นถึงโอกาสความร่วมมือที่เปิดกว้าง

ข้อมูลเชิงลึกจากทั้งผู้แทนของ Supin Food Co., Ltd. (SUPINFOOD) และ ที่ปรึกษากิตติมศักดิ์ คณะกรรมการวิชาชีพด้านกาแฟ สมาคมช่างเทคนิคเซี่ยงไฮ้ ต่างชี้ให้เห็นตรงกันว่า ตลาดกาแฟจีนกำลังก้าวสู่ยุคที่ผู้บริโภคมองหาคุณภาพ ความหลากหลาย และนวัตกรรมใหม่ๆ มากขึ้น สอดคล้องกับมุมมองของ นางสาววินิดา มังกรกาญจน์ นายกสมาคมกาแฟไทย ที่เน้นย้ำถึงความสำคัญของการสร้างความร่วมมือและการพัฒนานวัตกรรมร่วมกัน ก่อนจะปิดท้ายด้วยเจรจาธุรกิจ เพื่อเชื่อมโยงผู้ประกอบการไทยเข้ากับซัพพลายเชนของจีน

บทเรียนจากเมืองคุนซานและเซี่ยงไฮ้ในครั้งนี้ ไม่เพียงทำให้เห็นภาพการก้าวกระโดดของอุตสาหกรรมกาแฟจีนที่ใช้เทคโนโลยีและการบริหารจัดการซัพพลายเชนเป็นตัวนำ แต่ยังเป็นแรงบันดาลใจและเข็มทิศสำคัญให้ผู้ประกอบการไทยได้เห็นแนวทางในการยกระดับมาตรฐานการผลิต การสร้างมูลค่าเพิ่ม ตลอดจนการมองหาพันธมิตรเชิงยุทธศาสตร์ เพื่อพากาแฟไทยก้าวสู่เวทีการค้าโลกได้อย่างแข็งแกร่งและยั่งยืน