“แสงดาวแห่งศรัทธา” 5 พฤษภาฯ ครบรอบการจากไปของ จิตร ภูมิศักดิ์

“ขอเยาะเย้ยทุกข์ยากขวากหนามลำเค็ญ

คนยังคงยืนเด่นโดยท้าทาย

แม้นผืนฟ้ามืดดับเดือนลับมลาย

ดาวยังพราย ศรัทธาเย้ยฟ้าดิน”

วันที่ 5 พฤษภาคม ของทุกปี ไม่ใช่เพียงวันรำลึกถึงการจากไปของ “จิตร ภูมิศักดิ์” แต่ยังเป็นวาระที่ชวนให้สังคมไทยต้องกลับมาตั้งคำถามว่า เหตุใด “นักคิดนักเขียน” ที่เสียชีวิตตั้งแต่ปี 2509 ด้วยวัยเพียง 35 ปี จึงยังคงได้รับการจดจำในฐานะ “สัญลักษณ์” ของผู้ไม่ยอมจำนนต่อความอยุติธรรม อีกทั้งผลงานของเขายังคงถูกหยิบยกขึ้นมาอ่านซ้ำแล้วซ้ำเล่าข้ามยุคสมัยมาจนถึงทุกวันนี้

1. เพราะเป็นขบถ จึงเจ็บปวด

ในช่วงที่เป็นนิสิตอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย “จิตร ภูมิศักดิ์” เป็นผู้เป็นมีความรู้ความเชี่ยวชาญด้านภาษาศาสตร์และประวัติศาสตร์อย่างลึกซึ้ง และกล้าตั้งคำถามต่อขนบจารีตดั้งเดิม ผ่านบทความวิพากษ์สังคม ในฐานะสาราณียกรหนังสือประจำปีของมหาวิทยาลัย จนก่อให้เกิดเหตุการณ์ “โยนบก” (ถูกนักศึกษากลุ่มหนึ่งโยนลงจากเวที) ในปี 2496 ทำให้เขาได้รับบาดเจ็บสาหัสและถูกพักการเรียน ซึ่งถือเป็นรอยต่อสำคัญที่ทำให้ “จิตร” เห็นภาพความขัดแย้งทางความคิดในสังคมได้อย่างชัดเจนและเจ็บปวด

2. การสูญเสียอิสรภาพและการเสียชีวิต

ต่อมาในปี 2501 “จิตร” ถูกจับกุมในข้อกล่าวหา “มีการกระทำอันเป็นคอมมิวนิสต์” ต้องอยู่ในเรือนจำนานถึง 6 ปี แต่อิสรภาพที่ถูกพรากไปไม่อาจหยุดยั้งความคิดของเขาได้

คุกลาดยาวกลายเป็นเหมือนห้องสมุดและโต๊ะทำงานที่เขาสร้างผลงานชิ้นเอกมากมาย หลังได้รับการปล่อยตัว “จิตร” ก็ตัดสินใจเข้าป่าจับอาวุธต่อต้านอำนาจรัฐ และถูกยิงเสียชีวิต ณ ชายป่าบ้านหนองกุง จังหวัดสกลนคร

3. “มุมมองความคิด” ที่สั่นสะเทือนสังคมไทย

ความแหลมคมในงานเขียนของ “จิตร” ไม่ได้แค่การวิพากษ์วิจารณ์การเมือง แต่คือการสร้าง “มุมมองใหม่” ในการมองอดีต เขาปฏิเสธการอธิบายประวัติศาสตร์ที่ผูกขาดอยู่กับชนชั้นนำ แต่เลือกนำเสนอการต่อสู้ของคนธรรมดามาเป็นแกนกลางในการอธิบายความเปลี่ยนแปลงของสังคมไทย

งานเขียนของ “จิตร” พาผู้อ่านเจาะลึกไปถึงที่มาของภาษา วัฒนธรรม และวิถีชีวิต ชี้ให้เห็นว่าโครงสร้างในอดีตส่งผลอย่างไรต่อความเหลื่อมล้ำในสังคม

4. อาวุธทางความคิดและศิลปะเพื่อชีวิต

“จิตร” เชื่อมั่นอย่างแรงกล้าว่า “ศิลปะต้องรับใช้ประชาชน” เขาโจมตีค่านิยมที่มองศิลปะเป็นเพียงเครื่องประดับของชนชั้นสูง บทเพลง บทกวี และงานวิจารณ์ของเขา ทำหน้าที่เป็นกระบอกเสียงแทนผู้ถูกกดขี่ เป็นเครื่องมือปลุกเร้าจิตสำนึกที่ทรงพลังและเข้าถึงง่าย

งานเขียนของเขาที่เคยถูกตีตราเป็นหนังสือต้องห้าม ได้กลับกลายมาเป็นแรงบันดาลใจสำคัญให้กับขบวนการนักศึกษาในเหตุการณ์ 14 ตุลา 2516 และ 6 ตุลา 2519 รวมถึงการต่อสู้ของคนหนุ่มสาวทุกยุคทุกสมัย

แม้กระสุนปืนในวันที่ 5 พฤษภาคม ปี 2509 ทำให้ชีวิตเขาดับสิ้น แต่ก็ไม่อาจดับไฟแห่งอุดมการณ์ลงได้

มรดกทางความคิดของ “จิตร” ยังคงส่องสว่าง ปลุกเร้าให้คนรุ่นหลังกล้าตั้งคำถาม และท้าทายความอยุติธรรม…มาจนถึงทุกวันนี้

หมายเหตุ : เพลง “แสงดาวแห่งศรัทธา” แต่งโดย “จิตร ภูมิศักดิ์”