เปิดที่มา “แลนด์บริดจ์” เกิดในยุคบิ๊กตู่ ก่อนขับเคลื่อนโดยภูมิใจไทย  

หากจะหาโครงการเมกะโปรเจกต์ที่เต็มไปด้วยข้อถกเถียง สถิติที่ขัดแย้ง และการเดิมพันทางภูมิรัฐศาสตร์ระดับโลก “แลนด์บริดจ์” (Landbridge) หรือสะพานเศรษฐกิจเชื่อมทะเลอ่าวไทย-อันดามัน มูลค่านับล้านล้านบาท ย่อมเป็นชื่อแรกที่ต้องถูกพูดถึง

1. จุดเริ่มต้นของโครงการ “แลนด์บริดจ์”

โครงการนี้มีจุดตั้งต้นดั้งเดิมในยุครัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา สมัยแรก ที่มีความพยายามจะยกระดับเศรษฐกิจภาคใต้ผ่านแนวคิดระเบียงเศรษฐกิจภาคใต้ (SEC) คล้ายคลึงกับ EEC ในภาคตะวันออก

แต่จุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้ “แลนด์บริดจ์” ถูกจุดพลุขึ้นมาอย่างเป็นรูปธรรม เกิดขึ้นหลังการเลือกตั้งปี 2562 ในรัฐบาลประยุทธ์ 2 โดยกระทรวงคมนาคมภายใต้การกำกับดูแลของพรรคภูมิใจไทย ที่มี “ศักดิ์สยาม ชิดชอบ” เป็นรัฐมนตรีว่าการฯ  

2. ผลการศึกษา สวนทางกับความฝัน

ในช่วงที่กระทรวงคมนาคมเร่งผลักดันโครงการ ภาครัฐพยายามวาดภาพฝันที่สวยงาม โดยระบุว่าโครงการนี้คุ้มค่าการลงทุนด้วยผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ (EIRR) ที่สูงถึง 17.43% และจะช่วยร่นเวลาเดินเรือได้ถึง 4 วัน

แต่ภาพฝันนั้นกลับถูกท้าทายด้วย “ความจริงทางวิชาการ” เมื่อ “สภาพัฒน์” มอบหมายให้ “ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย” ศึกษาความคุ้มค่า และได้ผลลัพธ์ที่สวนทางกับความฝัน

“รายงานโครงการศึกษาความเป็นไปได้ในการเชื่อมโยงเส้นทางขนส่งทางทะเลฝั่งอ่าวไทยและอันดามัน” ชี้ชัดว่า โครงการนี้ไม่คุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ โดยประมาณการต้นทุนการลงทุนเริ่มแรก สูงถึง 309,600 ล้านบาท และมีต้นทุนรวมตลอดระยะเวลาโครงการกว่า 538,642 ล้านบาท (ปัจจุบันอยู่ที่ 1 ล้านล้านบาท)

มูลค่าปัจจุบันสุทธิ (NPV) ของโครงการติดลบถึง 121,037 ล้านบาท และมีอัตราผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร์ (EIRR) เพียง 1.24 % ซึ่งต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน อีกทั้งยังทำลายวิถีชีวิตชุมชนและสิ่งแวดล้อมอย่างหนักหนาสาหัส

ที่สำคัญการย่นระยะเวลาขนส่งสินค้าอาจไม่เกิดขึ้นจริง แต่กลับก่อให้เกิดปัญหา “Double Handling” หรือการยกขนสินค้าซ้ำซ้อน ที่อาจต้องใช้ระยะเวลารวมแล้วนานกว่าการแล่นเรือผ่านช่องแคบมะละกาแบบม้วนเดียวจบ

เมื่อความจริงทางสถิติสวนทางกับความคาดหวัง ประกอบกับการหมดวาระของรัฐบาล โครงการนี้จึงถูกชะลอไปชั่วคราว

3. การฟื้นคืนชีพของ “แลนด์บริดจ์” ในยุครัฐบาลอนุทิน

เมื่อเข้าสู่ยุครัฐบาลปัจจุบันที่ “อนุทิน ชาญวีรกูล” ก้าวขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรี “โครงการแลนด์บริดจ์” ก็ถูกหยิบยกขึ้นมาพิจารณาอีกครั้ง

“นายกฯ อนุทิน” ได้ลงนามแต่งตั้งคณะกรรมการระดับชาติเพื่อศึกษาแนวทางขับเคลื่อนโครงการนี้ ซึ่งมี “เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ” รองนายกฯ และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เป็นประธาน โดยมีเดตไลน์ให้รวบรวมผลศึกษาภายใน 90 วัน

ข้ออ้างที่ทรงพลังที่สุดในการผลักดันรอบนี้คือ “ภูมิรัฐศาสตร์โลก” อันเนื่องมาจากปัจจุบันช่องแคบมะละกากำลังแออัดขั้นวิกฤต รัฐบาลจึงมองเห็นโอกาสทองที่จะใช้ “แลนด์บริดจ์” เป็น “ทางเลือกใหม่”

ภารกิจ 90 วันของคณะกรรมการชุดใหม่ จึงไม่ใช่แค่การหาทาง “สร้างให้ได้” แต่ต้องเป็นการตอบคำถามสังคมอย่างโปร่งใสว่า เรากำลังนำมรดกทางธรรมชาติ วิถีชีวิตชุมชน และภาษีของประชาชน ไปลงทุนกับสิ่งที่จะยกระดับประเทศได้จริงๆ หรือกำลังทุ่มเงินนับล้านล้านบาทไปกับ “โครงการที่สูญเปล่า” ที่อาจกลายเป็นภาระหนักอึ้งให้คนรุ่นหลังต้องแบกรับ ? นี่คือบทพิสูจน์ภาวะผู้นำและวิสัยทัศน์ที่แท้จริงของ “อนุทิน ชาญวีรกูลนายกรัฐมนตรี

อ้างอิง รายงานโครงการศึกษาความเป็นไปได้ในการเชื่อมโยงเส้นทางขนส่งทางทะเลฝั่งอ่าวไทย และอันดามันของประเทศไทย