รู้จัก “ส่องรัฐ” แพลตฟอร์ม AI ของประชาธิปัตย์ ตรวจสอบการใช้งบฯ รัฐบาล

ปฏิเสธไม่ได้ว่า เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ได้เข้ามามีบทบาททั้งในชีวิตประจำวันและแวดวงต่างๆ มากขึ้นเรื่อยๆ ล่าสุดได้กลายเป็นเครื่องตรวจสอบสำคัญในแวดวงการเมือง โดย “พรรคประชาธิปัตย์” ได้เปิดตัวแพลตฟอร์ม “ส่องรัฐ” (Thailand Government Watch) แพลตฟอร์ม AI ตรวจจับความผิดปกติในการจัดซื้อจัดจ้างและการใช้งบประมาณของรัฐบาล นับเป็นมิติใหม่ที่น่าจับตาของการขับเคลื่อนการเมืองด้วยข้อมูล

1. ที่มาและเบื้องหลัง: แผนปฏิบัติการ 90 วัน “ไทยหายจน”

แพลตฟอร์ม “ส่องรัฐ” เป็น 1 ใน 10 ภารกิจเร่งด่วนภายใต้แผนปฏิบัติการ 90 วัน “ไทยหายจน” ของพรรคประชาธิปัตย์ ที่นำโดย อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ, กรณ์ จาติกวณิช และ การดี เลียวไพโรจน์

แนวคิดหลักคือ การแก้ปัญหาความยากจนจะไม่สามารถเกิดขึ้นได้จริง หากเม็ดเงินงบประมาณยังคงรั่วไหลผ่านการทุจริต การนำเทคโนโลยีมาบังคับให้เกิดการเปิดเผยข้อมูลสาธารณะ (Open Data) จึงเป็นกลยุทธ์ต้นน้ำเพื่อสกัดกั้นการคอร์รัปชั่น

2. กลไกการทำงาน: สแกนทุจริตด้วยสมองกล

แพลตฟอร์มนี้ทำหน้าที่เสมือนระบบตรวจสอบบัญชีและวิเคราะห์ความเสี่ยงอัตโนมัติ โดยใช้ขีดความสามารถของ AI ใน 2 ส่วนหลัก ได้แก่

(1) รวบรวมและจัดโครงสร้างข้อมูล (Data Aggregation)

ดึงข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้างที่กระจัดกระจายและอ่านยาก (เช่น ไฟล์สแกน PDF) มารวมไว้ในฐานข้อมูลกลาง และแปลงให้อยู่ในรูปแบบที่คอมพิวเตอร์อ่านได้ (Machine-readable)

(2) ตรวจจับความผิดปกติ (Anomaly Detection & Pattern Recognition)

แทนที่ สส. หรือทีมงานจะต้องมานั่งอ่านเอกสารประกวดราคา (TOR) ทีละหน้า AI จะสแกนหาความผิดปกติทางสถิติ เช่น การกระจุกตัวของงบประมาณที่บริษัทเอกชนรายเดิม พฤติกรรมการเสนอราคาที่เข้าข่ายสมยอมราคา (ฮั้วประมูล) หรือการตรวจสอบความเชื่อมโยงของกลุ่มผู้ถือหุ้นบริษัทที่เข้าร่วมประมูลแบบไขว้

3. ผลลัพธ์จากทำงานจริง : ชี้เป้างบ 4.2 พันล้านบาท

ในการเปิดตัวและทดสอบระบบเมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 2569 พรรคได้ให้ AI สแกนเจาะจงเฉพาะโครงการที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยี AI ของภาครัฐ จำนวน 1,276 โครงการ (มูลค่ารวมกว่า 4,271 ล้านบาท) และพบสัญญาณอันตรายดังนี้

(1) ผูกขาดงบประมาณ

AI ตรวจพบการกระจุกตัวของงบประมาณอย่างรุนแรง โดยมีกลุ่มบริษัทเอกชนเพียง 3 ราย ที่มีแนวโน้มได้รับผลประโยชน์หรือผูกขาดงานเกือบทั้งหมด

(2) สเปกล้าสมัย

หลายโครงการมีลักษณะทับซ้อนกัน ได้เทคโนโลยีที่ล้าสมัยตั้งแต่วันส่งมอบ และไม่ได้มาตรฐานสากลตามกรอบ OECD

(3) กรณีศึกษาโครงการ “TH-AI Passport”

ระบบขึ้นสัญญาณเตือนความเสี่ยงระดับสีแดง (Red Flag) โดยพบช่องโหว่ใน TOR ที่เอื้อประโยชน์ให้กลุ่มทุนเฉพาะราย และมีการตั้งงบประมาณสูงเกินจริง ซึ่งข้อมูลนี้จะถูกนำไปใช้เป็นหลักฐานชิ้นสำคัญในการอภิปรายซักฟอกกระทรวงดีอี และกระทรวง อว. ต่อไป

4. บทวิเคราะห์และข้อสังเกตชวนคิด

แม้ตัวเลขและศักยภาพของ AI จะน่าประทับใจ แต่หากมองในมุมมองการใช้งานจริง แพลตฟอร์มนี้ยังต้องเผชิญกับ 3 ความท้าทายสำคัญ:

(1) Garbage In, Garbage Out (ข้อจำกัดของข้อมูลต้นน้ำ): ประสิทธิภาพของ AI ขึ้นอยู่กับข้อมูลที่ป้อนเข้าไป หากหน่วยงานรัฐใช้วิธีหลบเลี่ยงด้วยการอัปโหลดไฟล์สแกนความละเอียดต่ำจน AI อ่านไม่ออก หรือเจตนาลงข้อมูล e-Bidding ไม่ครบถ้วน ระบบก็แทบจะไร้ความหมาย

(2) กฎหมายต้องเดินนำหน้าเทคโนโลยี (Open Data Act): ลำพังแค่การมีแพลตฟอร์มไม่สามารถปราบโกงได้ นี่คือเหตุผลที่พรรคประชาธิปัตย์ต้องผลักดันการแก้ไข พ.ร.บ. ข้อมูลข่าวสาร บังคับให้รัฐต้องเปิดเผยข้อมูลในรูปแบบดิจิทัลแบบเรียลไทม์ควบคู่กันไป

(3) จาก “ผู้ชี้เป้า” สู่ “ผู้ลงดาบ”: ปัจจุบัน “ส่องรัฐ” ยังมีสถานะเป็นเพียงเครื่องมือรวบรวมหลักฐาน คำถามตัวโตๆ คือ เมื่อ AI ส่งสัญญาณเตือนแล้ว กลไกทางกฎหมาย องค์กรอิสระ และกระบวนการยุติธรรมของไทย จะขยับตัวรับลูกได้รวดเร็วและโปร่งใสพอหรือไม่?

แพลตฟอร์ม “ส่องรัฐ” คือการยกระดับการตรวจสอบการทำงานของรัฐบาลด้วยวิทยาศาสตร์ข้อมูล ที่อาศัย AI ในการประมวลผล แกะรอยความเชื่อมโยง และชี้เป้าความผิดปกติในการใช้งบประมาณได้อย่างแม่นยำ ถือเป็นอาวุธใหม่ที่เปลี่ยนรูปแบบการตรวจสอบให้รวดเร็ว เจาะลึก และมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น