จุดยืน 6 องค์กรวิชาชีพสื่อมวลชน ต่อข้อเสนอแก้ไขกฎหมายเปลี่ยนที่มางบประมาณ "ไทยพีบีเอส"

จากกรณีที่มีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเสนอปรับปรุงแก้ไขพระราชบัญญัติองค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2551 (กฎหมายไทยพีบีเอส) โดยมีสาระสำคัญคือการเปลี่ยนแหล่งรายได้ของไทยพีบีเอส จากเดิมที่ได้รับจัดสรรจากภาษีบาป (สุราและยาสูบ) เปลี่ยนไปใช้ระบบการจัดสรรจากงบประมาณรายจ่ายประจำปีแทน โดยอ้างเหตุผลด้านการรักษาวินัยการเงินการคลังของรัฐนั้น

ล่าสุดเมื่อวันที่ 2 ตุลาคม 2569 กลุ่มองค์กรวิชาชีพสื่อมวลชนรวม 6 สถาบัน ได้แก่ สภาการสื่อมวลชนแห่งชาติ, สภาวิชาชีพข่าววิทยุและโทรทัศน์ไทย, สมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย, สมาคมนักข่าววิทยุและโทรทัศน์ไทย, สมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ และสหภาพแรงงานกลางสื่อมวลชนไทย ได้ออกแถลงการณ์ร่วมเพื่อแสดงจุดยืนและข้อเสนอแนะต่อกรณีดังกล่าว โดยมีประเด็นสำคัญที่สามารถสรุปได้ 4 ด้าน ดังนี้

1. สื่อสาธารณะต้องเป็นอิสระ ปราศจากการครอบงำ

องค์กรสื่อมวลชนเน้นย้ำถึงบทบาทที่จำเป็นของสื่อสาธารณะในสังคมประชาธิปไตย ซึ่งต้องทำหน้าที่ส่งเสริมสิทธิการรับรู้ข้อมูลข่าวสารและตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ การแก้ไขกฎหมายในครั้งนี้จะต้องไม่ทำให้อุดมการณ์นี้อ่อนแอลง และต้องไม่ทำให้ไทยพีบีเอสกลายเป็นสื่อของรัฐบาลหรือเครื่องมือของฝ่ายการเมืองใดๆ โดยต้องรักษาความอิสระอย่างแท้จริงจากทั้งอำนาจรัฐ อำนาจการเมือง และอิทธิพลของกลุ่มทุนธุรกิจ

2. การแก้กฎหมายต้องพิจารณารอบด้านและให้ประชาชนมีส่วนร่วม

การทบทวนกฎหมายไม่ควรจำกัดอยู่เพียงแค่ประเด็นแหล่งรายได้ แต่ควรครอบคลุมไปถึงพันธกิจ โครงสร้างการบริหาร การกำกับดูแล ประสิทธิภาพ และความโปร่งใสในการทำงาน นอกจากนี้ รัฐสภาและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องเปิดโอกาสให้ทุกภาคส่วน ทั้งนักวิชาการ ผู้ปฏิบัติงานด้านสื่อ ภาคประชาสังคม และประชาชนทั่วไป ได้เข้ามามีส่วนร่วมอย่างแท้จริงในกระบวนการรับฟังความคิดเห็น

3. ต้องมีหลักประกันความมั่นคงทางการเงินเพื่อความเป็นอิสระ

แม้ความสำคัญของวินัยการเงินการคลังจะเป็นเรื่องที่องค์กรสื่อฯ ตระหนักดี แต่การเปลี่ยนไปใช้ระบบงบประมาณรายจ่ายประจำปีจำเป็นต้องมีการประเมินผลกระทบอย่างรอบคอบ ต้องมีหลักประกันทางกฎหมายที่ชัดเจน เพื่อให้ไทยพีบีเอสมีรายได้ที่เพียงพอ ต่อเนื่อง และไม่ขึ้นอยู่กับดุลพินิจทางการเมืองในแต่ละปี เพื่อป้องกันไม่ให้กลไกทางการเงินถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือสร้างแรงกดดันหรือแทรกแซงนโยบาย ควบคู่ไปกับการมีกลไกตรวจสอบการใช้เงินที่โปร่งใสโดยไม่กระทบต่อความเป็นอิสระ

4. ถึงเวลา “ไทยพีบีเอส” ต้องปฏิรูปองค์กรเพื่อพิสูจน์คุณค่า

องค์กรสื่อฯ มองว่าการทบทวนกฎหมายครั้งนี้เป็นโอกาสสำคัญที่ไทยพีบีเอสจะได้ทบทวนบทบาทและประสิทธิภาพของตนเองอย่างจริงจัง เพื่อพิสูจน์ให้สังคมเห็นถึงความคุ้มค่าและคุณค่าที่แตกต่างจากสื่อของรัฐหรือสื่อเชิงพาณิชย์ ไทยพีบีเอสต้องกล้าหาญในการนำเสนอข่าวสารที่เป็นอิสระ รอบด้าน และตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐอย่างตรงไปตรงมา โดยเรียกร้องให้คณะกรรมการนโยบายและฝ่ายบริหาร ริเริ่มกระบวนการปฏิรูปองค์กรอย่างเปิดกว้าง พร้อมกำหนดแผนการปรับปรุงและตัวชี้วัดผลสัมฤทธิ์ที่เป็นรูปธรรม

5. บทสรุปและข้อเรียกร้อง

ในตอนท้ายของแถลงการณ์ องค์กรวิชาชีพสื่อมวลชนได้เรียกร้องให้รัฐสภาและผู้เสนอร่างกฎหมาย ดำเนินกระบวนการพิจารณาอย่างรอบคอบ ศึกษาผลกระทบและทางเลือกในการจัดหาเงินทุนอย่างถ้วนถี่ก่อนตัดสินใจ พร้อมย้ำว่า การออกมาปกป้องความเป็นอิสระของสื่อสาธารณะ ไม่ใช่การปกป้ององค์กรใดจากการถูกตรวจสอบ แต่หัวใจสำคัญคือการคุ้มครองสิทธิของประชาชน ในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารที่ถูกต้อง รอบด้าน และปราศจากการครอบงำ

(อ้างอิงจากแถลงการณ์ร่วมของ 6 องค์กร: สภาการสื่อมวลชนแห่งชาติ, สภาวิชาชีพข่าววิทยุและโทรทัศน์ไทย, สมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย, สมาคมนักข่าววิทยุและโทรทัศน์ไทย, สมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ และสหภาพแรงงานกลางสื่อมวลชนไทย)