คุ้มหรือไม่ ? รัฐบาลเตรียมควักงบกลางหมื่นล้าน ซื้อประกัน 3 ภัยพิบัติ

ภัยพิบัติทางธรรมชาติในแต่ละปีทำให้รัฐบาลมีภาระค่าใช้จ่ายในการเยียวยาผู้ประสบภัยเป็นจำนวนมาก ล่าสุดในการประชุมคณะรัฐมนตรีสัญจร ณ จังหวัดสงขลา วันที่ 1 กันยายน 2569 ได้มีการบรรจุวาระ “การใช้งบกลาง 10,000 ล้านบาท เพื่อซื้อประกันภัยพิบัติ 3 ประเภท ได้แก่ อุทกภัย วาตภัย และแผ่นดินไหว ให้กับ 20 ล้านครัวเรือนในพื้นที่เสี่ยง

ซึ่งนโยบายดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงความพยายามในการปรับเปลี่ยนรูปแบบการบริหารจัดการความเสี่ยงของภาครัฐ

1. เปลี่ยนผ่านสู่การโอนความเสี่ยง

ที่ผ่านมา รัฐบาลต้องเตรียมงบประมาณฉุกเฉินเพื่อเยียวยาความเสียหายจากภัยพิบัติสูงถึง 30,000 – 50,000 ล้านบาทต่อปี การเสนอใช้งบกลาง 10,000 ล้านบาทเพื่อซื้อประกันภัย จึงเป็นการนำหลักการโอนความเสี่ยงทางการเงินให้กับบริษัทประกันภัยเอกชนเข้ามาใช้ เพื่อจำกัดเพดานความเสียหายทางบัญชีของรัฐ โดยแลกกับเงื่อนไขการบรรเทาทุกข์เบื้องต้น 10,000 บาทภายใน 7 วัน คุ้มครองความเสียหายต่อทรัพย์สินสูงสุด 100,000 บาท และกรณีเสียชีวิต 2 ล้านบาท

รูปแบบความร่วมมือระหว่างรัฐและภาคเอกชนลักษณะนี้เคยเกิดขึ้นแล้วในอดีต เช่น “กองทุนส่งเสริมการประกันภัยพิบัติ” ในปี 2555 ที่รัฐจัดตั้งกองทุนขึ้นมาเพื่อรองรับความเสี่ยงส่วนเกินจากการรับประกันภัยของบริษัทเอกชน หรือ “โครงการประกันภัยข้าวนาปี” ที่ให้สมาคมประกันวินาศภัยไทยและบริษัทเอกชนเป็นผู้บริหารจัดการเงินค่าสินไหมทดแทนให้กับเกษตรกร

2. ข้อสังเกตด้านความโปร่งใสและประสิทธิภาพการดำเนินงาน

ในหลักการบริหารความเสี่ยง การจ่ายเบี้ยประกันคือการซื้อหลักประกันเพื่อสร้างความแน่นอนให้กับงบประมาณแผ่นดิน อย่างไรก็ตาม ประเด็นที่ควรตั้งข้อสังเกตสำหรับการใช้งบประมาณระดับหมื่นล้านบาทในสเกลที่ใหญ่ถึง 20 ล้านครัวเรือน อยู่ที่ “ความโปร่งใส” ในกระบวนการบริหารจัดการ

ประการแรก

คือความโปร่งใสในกลไกการคัดเลือกบริษัทประกันภัยเอกชนที่จะเข้ามารับประกัน รวมถึงการกำหนดอัตราเบี้ยประกันภัย ท่ามกลางภาวะการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่ทำให้ความเสี่ยงภัยธรรมชาติสูงขึ้น รัฐบาลและหน่วยงานกำกับดูแลจะมีกลไกตรวจสอบอย่างไรให้เม็ดเงิน 10,000 ล้านบาท ถูกกระจายและบริหารจัดการอย่างเป็นธรรม สะท้อนต้นทุนความเสี่ยงที่แท้จริง และไม่เอื้อประโยชน์ให้แก่กลุ่มทุนใดกลุ่มทุนหนึ่ง

ประการที่สอง

คือความโปร่งใสในเกณฑ์การประเมินความเสียหาย โครงการนี้ระบุว่าจะมีการนำเทคโนโลยีดาวเทียมมาใช้ประเมินระดับน้ำเพื่อลดระยะเวลาการจ่ายค่าสินไหมให้จบภายใน 7 วัน

แต่ในทางปฏิบัติ การตีความสภาพความเสียหายของพื้นที่ 20 ล้านครัวเรือนจำเป็นต้องมีหลักเกณฑ์ที่ชัดเจน ตรวจสอบได้ และเป็นที่ยอมรับของทุกฝ่าย เพื่อป้องกันข้อพิพาทหรือการใช้ดุลพินิจที่ไม่เป็นธรรมระหว่างผู้เอาประกันและบริษัทผู้รับประกัน

ท้ายที่สุด โครงการจัดซื้อประกันภัยพิบัติด้วยงบกลาง ถือเป็นการนำเครื่องมือทางการเงินมาช่วยยกระดับการรับมือวิกฤต ซึ่งความสำเร็จของโครงการไม่ได้อยู่ที่การอนุมัติงบประมาณเพื่อซื้อประกันเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การสร้างระบบการเบิกจ่ายและประเมินผลที่โปร่งใสในทุกขั้นตอน เพื่อให้มั่นใจว่าเมื่อเกิดสถานการณ์วิกฤต ประชาชนผู้เดือดร้อนจะได้รับเงินเยียวยาอย่างรวดเร็วและเป็นธรรมอย่างแท้จริง