ข่าวสงครามที่เราดู ไม่ใช่แค่ข่าว แต่มันคืออาวุธ

ระวัง!!!! เมื่อสงครามไม่ใช่แค่อาวุธแต่ สงครามข้อมูล รบกันในพื้นที่การรับรู้ของโลก…อย่าเชื่อในสิ่งที่เห็น

งานวิจัยหลายชิ้นที่ศึกษา framing และ media bias ในความขัดแย้งอิสราเอล–ปาเลสไตน์ เราจะเห็นว่า นี่ไม่ใช่การรายงานข่าวธรรมดา แต่มันคือการออกแบบ “ชุดคำอธิบาย” เพื่อกำหนดว่าใครคือเหยื่อ ใครคือผู้ร้าย และใครควรได้รับความชอบธรรมในการใช้กำลัง

⸻

1. สื่อกระแสหลักตะวันตก: ตั้งตัวเป็นโครงสร้างที่กำหนดกรอบความจริง

สื่ออย่าง CNN, BBC News และ The New York Times ถูกวิจารณ์ซ้ำ ๆ ว่ามีการ “decontextualize” หรือถอดบริบททางประวัติศาสตร์ออกจากการรายงาน

เมื่อรายงานเหตุการณ์ความรุนแรง มักวางกรอบผ่านคำว่า “self-defense”, “counter-terrorism”, หรือ “clashes” ซึ่งทำให้ภาพความขัดแย้งดูเหมือนเป็นการปะทะกันระหว่างสองฝ่ายที่มีศักยภาพเท่าเทียมกัน

ในเชิงภาษาศาสตร์ นี่คือการใช้ “Passive Voice” เพื่อทำให้ผู้กระทำเลือนหายไป เช่น…

– “Palestinians die” แทนที่จะเป็น “killed by Israeli airstrikes”

ภาษากลายเป็นเครื่องมือเบี่ยงเบนความรับผิดชอบอย่างแนบเนียน

ในเชิงประสบการณ์ทำงาน ผมเห็นชัดว่า การเลือกคำ (word choice) สำคัญยิ่งกว่าข้อเท็จจริงเสียอีก เพราะคำเดียวสามารถกำหนดอารมณ์คนดูทั้งประเทศ

⸻

2. กระแสย้อนกลับจากโลกมุสลิม

การเกิดขึ้นของ Al Jazeera Channel – قناةالجزيرة เปลี่ยนภูมิทัศน์ข่าวโลก

Al Jazeera และ TRT World ใช้ framing ที่ต่างออกไปอย่างชัดเจน เช่น….

– Occupation “การยึดครอง”

– Siege “การปิดล้อม”

– Aggression “การรุกราน“

– Humanitarian catastrophe “หายนะด้านมนุษยธรรม”

สื่อเหล่านี้ไม่เพียงรายงาน แต่พยายามสร้าง “ฉันทามติทางศีลธรรม” ในโลกมุสลิม

งานวิจัย comparative framing ระหว่าง CNN กับ TRT World ชี้ว่าการเลือกแหล่งข่าวแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ฝั่งตะวันตกเน้นเจ้าหน้าที่รัฐอิสราเอล ฝั่งตะวันออกกลางเน้นเสียงพลเรือนและองค์กรสิทธิมนุษยชน

สิ่งที่น่าสนใจคือ นี่ไม่ใช่เรื่อง “ใครโกหก” แต่เป็นเรื่อง “ใครกำหนดความจริง”

⸻

3. Hasbara: เครื่องจักรสื่อสารของอิสราเอล

อิสราเอลพัฒนายุทธศาสตร์ที่เรียกว่า Hasbara มายาวนาน (คำอธิบายในคอมเม้นต์)

หน่วยงานอย่าง Israel Defense Forces มีทีมโฆษกที่ทำงานแบบเรียลไทม์ ผลิตคอนเทนต์หลายภาษา และเข้าใจ logic ของแพลตฟอร์มดิจิทัลอย่างลึกซึ้ง

หลังเหตุการณ์ 7 ตุลาคม ภาพและวิดีโอถูกเผยแพร่ผ่านโฆษณาแบบเสียเงินใน YouTube และ X อย่างเป็นระบบ

นี่คือการทำ Information Dominance แบบครบวงจร

– สร้างภาพเหยื่อ

– ตอกย้ำภัยคุกคาม

– สร้างความชอบธรรมในการตอบโต้

ในแง่มืออาชีพ ผมมองว่านี่คือ crisis communication ที่มีวินัยสูงมาก แม้จะมีคำถามด้านจริยธรรม ตามมา

⸻

4. อิหร่าน และปฏิบัติการอิทธิพลแบบไฮบริด

ฝั่งอิหร่านไม่ได้เล่นเกมนี้แบบเปิดหน้า แต่ใช้ hybrid tactics

ปฏิบัติการไซเบอร์ เช่น Charming Kitten (ที่ถูกกล่าวถึงในหลายรายงานความมั่นคง) ผสานกับเครือข่ายสื่อและ influencer proxy

สิ่งที่เปลี่ยนเกมจริง ๆ คือ AI

Deepfake

Voice cloning

LLM-generated narratives

เรากำลังเข้าสู่ยุคที่ “ความจริงสังเคราะห์” มีพลังพอจะจุดชนวนความขัดแย้งข้ามพรมแดนได้ภายในไม่กี่ชั่วโมง

สิ่งที่อันตรายที่สุดไม่ใช่ fake news

แต่คือ “Liar’s Dividend” — เมื่อทุกฝ่ายสามารถปฏิเสธความจริงได้ด้วยข้ออ้างว่าเป็น AI

⸻

5 อัลกอริทึม: ผู้เล่นที่ไม่ออกสื่อ

แพลตฟอร์มอย่าง Facebook, Instagram, X และ TikTok ไม่ได้เป็นแค่ช่องทาง แต่เป็นผู้กำกับเวที

Algorithmic Censorship

Shadow Banning

Echo Chambers

การออกแบบระบบเพื่อ maximize engagement ทำให้เนื้อหาที่กระตุ้นอารมณ์ถูกขยายมากกว่าเนื้อหาที่อธิบายบริบท

ผลลัพธ์คือโลกแบ่งขั้วเร็วขึ้นกว่าที่การทูตจะตามทัน

ในฐานะคนทำสื่อ ผมเห็นชัดว่า วันนี้เราไม่ได้แข่งกันที่ความถูกต้อง แต่แข่งกันที่ attention span

⸻

6. ผลกระทบที่ลึกกว่าสงคราม

งานวิจัยเกี่ยวกับ Islamophobia และการรับรู้ของคนรุ่นใหม่ในสหรัฐ ชี้ว่าภาพจำของ “มุสลิม = ความรุนแรง” ถูกตอกย้ำผ่าน framing แบบยาวนาน

ขณะเดียวกัน คนรุ่นใหม่ที่เสพข้อมูลผ่าน TikTok กลับมีแนวโน้มเห็นใจปาเลสไตน์มากกว่าคนรุ่นก่อนที่ดูโทรทัศน์

นี่คือความแตกแยกภายในสังคมตะวันตกเอง

สงครามข้อมูลจึงไม่ได้ทำลายแค่ศัตรู

แต่มันกัดกร่อนความเชื่อมั่นในสถาบัน

——-

เราควรเสพสื่ออย่างไร???

ในมุมของผม การรู้เท่าทัน framing สำคัญที่สุด

เวลาคุณอ่านข่าว ลองถามตัวเองสามข้อ…

– ใครเป็นแหล่งข่าวหลัก

– ใครถูกทำให้เงียบ

– คำไหนถูกใช้แทนคำไหน

เพราะในสงครามยุคนี้

กระสุนอาจหยุดที่ชายแดน

แต่ narrative ไม่มีพรมแดน

และในโลกที่ทุกคนเป็นทั้งผู้เสพและผู้ผลิตข่าว

ความรับผิดชอบจึงไม่ได้อยู่ที่สำนักข่าวอย่างเดียว

แต่อยู่ที่นิ้วของเราด้วย…

———-

บทความโดย ระวี ตะวันธรงค์

ผู้ทรงคุณวุฒิด้านสื่อสารมวลชน กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์

กรรมการจริยธรรม สภาการสื่อมวลชนแห่งชาติ

ที่ปรึกษา สมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์