ผ่าโรดแมพรัฐบาลไทย เข้า OECD ปี 71 กับสารพัดโจทย์กวาดบ้านครั้งใหญ่

คำประกาศปักธงนำประเทศไทยมุ่งสู่การเป็นสมาชิกองค์กรเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ภายในปี พ.ศ. 2571 ถูกส่งสัญญาณมาเป็นระยะจากรั้วทำเนียบรัฐบาล ราวกับเป็นตั๋วพาสปอร์ตชั้นหนึ่งที่จะเนรมิตให้ประเทศไทยก้าวข้ามดักแด้รายได้ปานกลาง เข้าสู่สโมสรประเทศพัฒนาแล้วอย่างโก้หรู

 ทว่าความเป็นจริงตัวเลขสถิติระดับโลกที่ไม่โกหกถูกนำมากางเรียงตีแผ่อย่างเป็นระบบ เป็นความเจ็บปวดที่เป็นกระจกฟ้องว่า ‘บ้านหลังนี้’ กำลังมีโครงสร้างที่ผุกร่อนต่ำกว่ามาตรฐานสากล หากปราศจากการรื้อถอนและทำความสะอาดครั้งใหญ่ชนิดถอนรากถอนโคน

 1. FastPass และสโลแกน ‘1 กรม ไร้เทา’

 สัญญาณล่าสุดของนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ได้ออกมาระบุในรายการ "คุยกับนายกฯ อนุทิน" เมื่อ 7 พ.ย.69 เน้นย้ำถึงการเร่งเครื่องนำประเทศไทยเข้าสู่ OECD โดยประกาศดันโครงการ Thailand FastPass ชูสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) เป็นศูนย์บริการจุดเดียวเบ็ดเสร็จ เพื่อตัดขั้นตอนอันสลับซับซ้อน ขจัดการเรียกรับผลประโยชน์ และการเลือกปฏิบัติในการอนุมัติโครงการลงทุน

 โดยนายกรัฐมนตรียืนยันว่าเลขาธิการ OECD มีความมั่นใจในความพร้อมของไทย และรัฐบาลตั้งเป้าจะดันกระบวนการเข้าเป็นสมาชิกให้จบเร็วกว่ากรอบเวลามาตรฐาน 5 ปี

 สอดรับกับการประกาศเจตนารมณ์เชิงรุกของนายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี เป็นประธานเปิดโครงการ “1 กรม 1 โปร่งใส ไร้เทา” ภายใต้แนวคิด "Shift for Transparency" ร่วมกับเลขาธิการ ก.พ.ร. องค์กรต่อต้านคอร์รัปชันฯ และหอการค้าไทย

 โดยชู 3 เสาหลัก ได้แก่ การปรับปรุงกระบวนการทำงานให้รวดเร็วและตรวจสอบได้, การนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้เพื่อลดการใช้ดุลพินิจของเจ้าหน้าที่ และการทบทวนกฎหมายลำดับรองที่ล้าสมัยหรือจำกัดเสรีภาพในการประกอบอาชีพเกินความจำเป็น

 พร้อมยกตัวอย่างหน่วยงานนำร่องอย่างกรมสรรพากรที่ปรับลดเวลาคืนภาษีนิติบุคคลจากเดิม 100 วันเหลือเพียง 5 วัน หรือกรมที่ดินที่ย้ายระบบชำระภาษีขึ้นสู่ออนไลน์เพื่อปิดช่องการเรียกรับผลประโยชน์ โดยรัฐบาลเตรียมนำประเด็นปัญหาข้อจำกัดด้านกฎระเบียบกว่า 40 เรื่องจากภาคเอกชนเสนอต่อคณะรัฐมนตรีเพื่อปลดล็อก

 ทว่าคำถามใหญ่ที่ชวนให้ร่วมกันคิดคือ เพียงแค่ FastPass หรือโครงการนำร่องไม่กี่กรม จะเพียงพอสำหรับการ "กวาดบ้าน" หรือไม่? เมื่อปัญหาระบบราชการไทยไม่ได้เป็นเพียงคราบฝุ่นบนพื้นผิว แต่เป็นวิกฤตเชิงโครงสร้างที่หยั่งรากลึกมานานหลายทศวรรษ

 2. ถอดรหัสคลับสโมสรโลก OECD

 ตัดภาพไปที่การเข้าเป็นสมาชิก OECD ไม่ใช่เรื่องง่ายและไม่ใช่แค่เรื่องของการจับมือสร้างพันธมิตรทางการทูตทั่วไป แต่คือการก้าวเข้าสู่กลุ่มประเทศทรงอิทธิพลทางเศรษฐกิจ 38 ประเทศทั่วโลก ซึ่งครอบคลุมประชากรกว่า 1,380 ล้านคน ครองสัดส่วนมูลค่าเศรษฐกิจรวมกันถึงร้อยละ 58.4 ของ Nominal GDP โลก และร้อยละ 38.9 เมื่อวัดตามอำนาจซื้อ PPP พร้อมทั้งควบคุมมูลค่าการค้าและการลงทุนเกือบ 80% ของโลก

 นอกจากนี้ OECD ยังมีประเทศพันธมิตรสำคัญ 5 ประเทศ จีน อินเดีย อินโดนีเซีย บราซิล แอฟริกาใต้ และมีอีก 8 ประเทศที่กำลังต่อคิวเจรจาเข้าเป็นสมาชิกเช่นเดียวกับไทย

 ผลการศึกษาเชิงลึกโดยสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ระบุว่า หากไทยเข้าเป็นสมาชิกสมบูรณ์ได้จริง จะช่วยดัน GDP ของไทยให้ขยายตัวเพิ่มขึ้นเฉลี่ยร้อยละ 1.6 ต่อปี คิดเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจกว่า 200,000 ล้านบาท ซึ่งเป็นเครื่องยนต์สำคัญในการกอบกู้ระบบเศรษฐกิจ ในยามที่ประชากรวัยทำงานของไทยกำลังจะหดตัวลงถึงร้อยละ 29 ภายในปี พ.ศ. 2603 จากวิกฤตสังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์

 กระนั้น เส้นทางสู่อิสรภาพทางเศรษฐกิจนี้ถูกกำกับด้วย โรดแมพ 9 ขั้นตอน แม้ปัจจุบันประเทศไทยจะผ่าน 4 ขั้นตอนแรกไปแล้ว

 ตั้งแต่การยื่นหนังสือแสดงเจตจำนง เมื่อเมษายน 2567 จนเป็นมติคณะมนตรี OECD มิถุนายน 2567 นำไปสู่แผนการดำเนินงาน Accession Roadmap กรกฎาคม 2567 จนถึงการยื่นบันทึกเบื้องต้นประเมินตนเอง Initial Memorandum ธันวาคม 2568

 แต่ขณะนี้ไทยกำลังจมอยู่ในขั้นตอนที่ 5 ที่เรียกว่า Technical Reviews ซึ่งถือเป็นด่านหินที่สุด โดยต้องถูกด่านตรวจเชิงลึกจาก 25 คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญของ OECD สแกนอย่างละเอียดในทุกมิติ

 สิ่งที่ประเทศไทย "ต้องทำ" เพื่อให้ผ่านด่าน 25 คณะกรรมการ คือการผลักดัน ชุดกฎหมายเปลี่ยนผ่านสำคัญ (Gating Bills) ให้ผ่านสภาภายในปี พ.ศ. 2570 ได้แก่

 (1) การปฏิรูปกฎหมายต่อต้านสินบนข้ามชาติ: ปรับปรุงประมวลกฎหมายอาญาและกฎหมาย ป.ป.ช. เพื่อเข้าร่วมอนุสัญญาต่อต้านการให้สินบนของ OECD (OECD Anti-Bribery Convention) พร้อมเพิ่มโทษทางอาญาแก่นิติบุคคลไทยที่ไปจ่ายสินบนเจ้าหน้าที่ต่างชาติ

 (2) การผ่อนคลาย พ.ร.บ. การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542: ทบทวนบัญชีแนบท้ายเพื่อลดข้อจำกัดสัดส่วนการถือหุ้นของต่างชาติในภาคบริการและเทคโนโลยีขั้นสูง

 (3) การจัดทำกฎหมายโลกร้อน (Climate Change Act): เร่งตั้งระบบซื้อขายสิทธิปล่อยก๊าซเรือนกระจก (ETS) ระบบ PRTR และมาตรการความรับผิดชอบของผู้ผลิต (EPR)

(4) การรื้อถอนสิทธิพิเศษรัฐวิสาหกิจ: ลดการอุดหนุนเพื่อสร้างสนามการแข่งขันที่เป็นธรรม (Competitive Neutrality) กับภาคเอกชน

 นอกจากกฎหมายหลักเหล่านี้ ไทยยังต้องสังคายนาและทบทวนกฎหมายรวมกว่า 260 ฉบับ เชื่อมโยงกับ พ.ร.บ. หลัก 900 ฉบับ กฎหมายลูก 7,000 ฉบับ และยกเลิกขั้นตอนอนุมัติอนุญาตของภาครัฐที่ซ้ำซ้อนกว่า 21,000 ขั้นตอน

 3. กาง DATA สารพัดดัชนี แผลเก่าที่ต้องเร่งรักษา

 กลับมามอง "ข้อมูลล่าสุด" จากองค์กรต่างๆ ที่เผยแพร่ผลประเมินระดับสากล จะพบว่าสถานะของประเทศไทยในปัจจุบันห่างไกลจากเกณฑ์เฉลี่ยของ OECD อย่างน่าใจหายในหลายดัชนี

 ดัชนีรับรู้การทุจริต (CPI 2025) : ผลการประเมินล่าสุดที่ประกาศในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 ฟ้องว่า ไทยได้เพียง 33 คะแนนเต็ม 100 ดิ่งลงสู่อันดับ 116 จาก 182 ประเทศทั่วโลก อยู่ในระดับต่ำเมื่อเทียบกับค่าเฉลี่ยของ OECD

 โดยเดนมาร์ก อันดับ 1 ของโลก ได้ 89 คะแนน และสิงคโปร์ อันดับ 3 ของโลกได้ 84 คะแนน สะท้อนถึงการบังคับใช้กฎหมายที่ล้มเหลวและคดีทุจริตที่บ่อนทำลายความเชื่อมั่นอย่างหนัก

 ดัชนีข้อจำกัดระเบียบการลงทุนต่างชาติ (OECD FDIRRI): ไทยทำคะแนนได้ 0.23974 ซึ่งแสดงถึงความเข้มงวดในการกีดกันทุนต่างชาติ สูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศสมาชิก OECD ถึง 4.7 เท่า

 ดัชนีหลักนิติธรรมโลก (WJP Rule of Law Index 2026): ประเทศไทยสอบตกเกือบยกแผง ได้คะแนนเพียง 0.50 จาก 1.00 ร่วงลงสู่อันดับ 80 จาก 143 ประเทศทั่วโลก และอยู่อันดับ 10 จาก 15 ประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิก

 เมื่อเจาะลึก 8 มิติ พบว่า ไทยสอบตกต่ำกว่าค่าเฉลี่ยโลกถึง 7 มิติ ทั้งด้านการปราศจากคอร์รัปชัน (0.44), ประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมาย (0.44), กระบวนการยุติธรรมทางอาญา (0.42), การจำกัดอำนาจรัฐ (0.47), รัฐบาลที่โปร่งใส (0.48), สิทธิขั้นพื้นฐาน (0.49) และยุติธรรมทางแพ่ง (0.50)  โดยมีเพียงมิติความสงบเรียบร้อยและความมั่นคง (0.75) มิติเดียวที่ผ่านเกณฑ์

 ที่น่าตกใจคือย้อนหลัง 5 ปี 2021–2026 ปัญหาคอร์รัปชันไทยถดถอยหนักถึง -5.6% และประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมายลดลง -4.0%

 ตัวชี้วัดธรรมาภิบาลโลก (WB WGI 2025): ชี้ว่าด้านการควบคุมคอร์รัปชันของไทยได้เพียง 38.0/100, ด้านหลักนิติธรรม 56.6/100, คุณภาพกฎระเบียบ 57.6/100 และประสิทธิภาพภาครัฐ 57.7/100

 แม้ไทยจะมีเสถียรภาพการเงินมหาภาคและความเสี่ยงประเทศในระดับปานกลาง OECD Country Risk Category 3, ทุนสำรอง 2.37 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ แต่จุดอ่อนด้านนิติธรรมและการศึกษากำลังกลายเป็นฉุดรั้งขีดความสามารถในการแข่งขันอย่างรุนแรง

 4. วิกฤตทุนมนุษย์และ PISA 2025

 นอกจากโครงสร้างกฎหมายและการคอร์รัปชันแล้ว "ทุนมนุษย์" คือด่านหินสำคัญที่ OECD ใช้ประเมินความพร้อมของประเทศสมาชิก ผลการประเมิน PISA 2025 ล่าสุด แม้คะแนนวิชาวิทยาศาสตร์ของไทยจะปรับตัวขึ้นมาอยู่ที่ 432 คะแนน (อันดับ 53), วิชาการอ่านอยู่อันดับ 59 และคณิตศาสตร์อยู่อันดับ 57 แต่นั่นเป็นเพียงการ "ฟื้นตัวบนสายพาน" หลังวิกฤตโควิด-19 โดยคะแนนวิทยาศาตร์ยังต่ำกว่าจุดสูงสุดปี 2012 (444 คะแนน) ส่วนการอ่านและคณิตศาสตร์ยังต่ำกว่าระดับปี 2006 โดยวิชาการอ่านร่วงลงเกือบ 50 คะแนนเมื่อเทียบกับปี 2012

 เมื่อแปลงคะแนนเป็นระดับสมรรถนะ พบความจริงที่น่าตกใจว่า เด็กไทยสูงถึงร้อยละ 60 มีทักษะการอ่านและคณิตศาสตร์ต่ำกว่าเกณฑ์ขั้นพื้นฐาน (Level 2) ขณะที่วิชาวิทยาศาสตร์มีเด็กตกเกณฑ์ร้อยละ 41 ภาพรวมทั้ง 3 วิชา มีเด็กไทยหลุดเกณฑ์ขั้นต่ำสูงถึงร้อยละ 36.9 ซึ่งมากกว่าค่าเฉลี่ย OECD เกือบ 2 เท่า

 ในทางกลับกัน กลุ่มเด็กอัจฉริยะระดับ Top Performers (ระดับ 5–6) ในไทยกลับมีอยู่อย่างริบหรี่เพียงร้อยละ 0.1 หรือแค่ 1 ใน 1,000 คนเท่านั้น เกิดเป็นโครงสร้างสมรรถนะแบบ "พีระมิดฐานกว้างยอดแหลม"

 Dr. Mario Piacentini นักวิเคราะห์อาวุโสจาก OECD ได้ชี้ให้เห็นว่า เด็กไทยกำลังเผชิญ "วิกฤตการณ์การอ่านครั้งใหญ่" จากพฤติกรรมติดสมาร์ตโฟนและสื่อดิจิทัล โดยการใช้เทคโนโลยีในห้องเรียนส่งผลเป็น U-Shape หากใช้มากเกินไปจะรบกวนสมาธิ เด็กคุ้นเคยกับการปัดหน้าจอเร็วๆ จนติดนิสัยตอบรีบ อ่านข้อความยาวๆ ไม่แตก ขาดความสามารถในการพุ่งความสนใจ จน OECD ต้องออกข้อเสนอแนะเชิงนโยบายเร่งด่วนให้โรงเรียนไทย ‘ให้นักเรียนฝากหรือวางสมาร์ตโฟนไว้ก่อนเข้าห้องเรียน’ เพื่อฟื้นฟูสมาธิและการอ่านเชิงลึก

5. ชี้ชะตาเป้าหมายปี 2571

 ตัวเลข DATA ทั้งหมดที่ถูกนำมากางเรียงตีแผ่ เป็นเพียงคำตอบเชิงประจักษ์ว่า โครงการ "1 กรม 1 โปร่งใส" หรือการเข็น FastPass ดึงการลงทุน เป็นเพียงปลาซิวปลาสร้อยเมื่อเทียบกับวาฬยักษ์แห่งปัญหาเชิงโครงสร้างที่ไทยต้องเผชิญ

 รัฐบาลไทยต้องทำไม่ใช่ออกมาตรการฉาบฉวย แต่คือ "การกวาดบ้านครั้งมโหฬาร" หากทำไม่ได้ การตั้งเป้าเข้าเป็นสมาชิก OECD ในปี 2571 หรือ ค.ศ. 2028 ก็จะเป็นเพียง "วิมานลอยกลางอากาศ"

บทความโดย ณัฐวัฒน์ ประเสริฐพลกรัง