AI กำลังเปลี่ยนวิธีที่ “มนุษย์เสพข่าว” ถึงเวลาประชาชน Content creator และสื่อไทย ต้องเปลี่ยนเดี๋ยวนี้

รายงานล่าสุด Generative AI and News Report 2026 ของ Reuters Institute มหาวิทยาลัย Oxford มีประเด็นสำคัญที่คนทำสื่อไทยไม่ควรมองข้าม เพราะการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้อาจกระทบ “คนดู และสื่อ” มากกว่าการเกิดขึ้นของโซเชียลมีเดียเสียอีก

 ตัวเลขจากงานวิจัยสะท้อนความเปลี่ยนแปลงได้ชัดเจน...

มนุษย์ 51% พุ่งขึ้น 34% จากปี 2025ใช้ GenerativeAI อย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง

ขณะที่การใช้ AI ทุกวันเพิ่มจาก 7% ในปี 2024 เป็น 28% ในปี 2026

ส่วนการใช้ AI Search เพื่อค้นหาข้อมูลเพิ่มจาก 11% เป็น 38% ภายใน2ปี

 และเมื่อสำรวจทั้ง 9 ประเทศ พบว่า 57% เคยพบคำตอบหรือบทสรุปจาก AI ในระบบค้นหาอย่าง Google และ Bing ในรอบสัปดาห์ที่ผ่านมา

 ที่น่าสนใจคือ มีเพียง 9% ในกลุ่ม 6 ประเทศที่ใช้ AI เพื่อติดตามข่าวโดยตรง แต่ในกลุ่มผู้ใช้ AI กับข่าวนั้น 49% ใช้ถามคำถามต่อยอดจากข่าว 46% ใช้ติดตามข่าวล่าสุด และ 38% ใช้ให้ AI ช่วยสรุปข่าว

 ตัวเลขนี้กำลังบอกว่า ผู้คนไม่ได้ต้องการเพียงรับรู้ว่าเกิดอะไรขึ้น แต่ต้องการคำอธิบาย ต้องการเข้าใจบริบท และต้องการรู้ว่าเรื่องที่เกิดขึ้นเกี่ยวข้องกับชีวิตตัวเองอย่างไร

 ที่ผ่านมาเราทำข่าวกันจำนวนมาก แข่งขันเรื่อง Breaking News ความเร็ว ยอดวิว และ Engagement บางครั้งข่าวเรื่องเดียวถูกนำมาเขียนซ้ำหลายสิบชิ้น อ่านออกทีวีซ้ำทั้งวัน แต่กลับอธิบายให้ประชาชนเข้าใจถึงสาเหตุ ผลกระทบ หรือแนวทางรับมือได้น้อยมาก

 ข้อเสนอการ “เปลี่ยนทันที” ของคนทำคอนเท้นและสื่อต้องให้ความสำคัญกับ 3 เรื่อง

1. Informative Content — จากการรายงานเหตุการณ์ สู่การสร้างความเข้าใจ

สื่อต้องทำมากกว่าการบอกว่าเกิดอะไรขึ้น เพราะเรื่องนี้ AI ก็ช่วยตอบได้แล้ว

แต่ต้องอธิบายให้ได้ว่า ทำไมจึงเกิดขึ้น มีข้อเท็จจริงอะไรที่ประชาชนควรรู้ ถ้าเหตุการณ์ลักษณะเดียวกันเกิดกับประเทศไทยจะกระทบใครบ้าง และประชาชนควรเตรียมตัวอย่างไร

ยกตัวอย่างข่าวภัยไซเบอร์ เราไม่ควรจบข่าวแค่ว่าบริษัทหรือหน่วยงานใดถูกโจมตี แต่ควรอธิบายต่อว่าถ้าระบบไฟฟ้า โรงพยาบาล ธนาคาร หรือระบบชำระเงินของประเทศถูกโจมตี จะเกิดผลกระทบต่อชีวิตประจำวันอย่างไร ประชาชนมีความเสี่ยงอะไร และควรป้องกันตัวเองอย่างไร 

นี่คือ Informative Content ที่ไม่ได้เพียงเพิ่มข้อมูล แต่เพิ่มความเข้าใจให้กับผู้รับสาร 

2. Solution Journalism — จากการรายงานปัญหา สู่การตรวจสอบทางออก

เราเคยชินกับการทำข่าวที่เน้นความขัดแย้ง ความเสียหาย ความผิดพลาด และปัญหาที่เกิดขึ้นในสังคม เพราะข่าวลักษณะนี้เรียกความสนใจได้ง่าย

แต่ประชาชนไม่ได้ต้องการรู้เพียงว่าสังคมมีปัญหาอะไร เขาต้องการรู้ด้วยว่าปัญหานั้นมีทางออกหรือไม่ ใครเคยแก้ไขได้สำเร็จ มีหลักฐานอะไรยืนยัน และข้อจำกัดของวิธีแก้ไขคืออะไร

Solution Journalism ไม่ใช่การทำข่าวเชิงบวกหรือประชาสัมพันธ์ผลงานของใคร แต่เป็นการทำข่าวที่ตรวจสอบแนวทางแก้ปัญหาด้วยหลักฐานอย่างจริงจัง

เช่น แทนที่จะรายงานเพียงว่าประเทศไทยเผชิญปัญหาฝุ่น PM2.5 ทุกปี เราควรนำเสนอด้วยว่าประเทศอื่นหรือเมืองอื่นจัดการอย่างไร มาตรการใดได้ผลจริง ใช้งบประมาณเท่าไร มีข้อจำกัดอะไร และอะไรที่ประเทศไทยสามารถนำมาปรับใช้ได้

3. Trusted Media — ความน่าเชื่อถือต้องกลายเป็นคุณค่าหลักของธุรกิจสื่อ 

ส่วนนี้ผมคิดว่าสำคัญที่สุด รายงานพบว่า 67% ของประชาชนรู้สึกสบายใจกับข่าวที่มนุษย์ผลิตทั้งหมด 45% ยอมรับข่าวที่มนุษย์เป็นหลักและมี AI ช่วย แต่มีเพียง 12% ที่รู้สึกสบายใจกับข่าวที่ AI ผลิตทั้งหมด

ขณะเดียวกัน 64% เลือกใช้ AI เพื่อหาข้อมูลเพราะรวดเร็วและสะดวก แต่มีเพียง 21% ที่เลือกใช้เพราะมองว่า AI ให้ข้อมูลน่าเชื่อถือกว่าแหล่งอื่น

เท่ากับว่าความสะดวก กับ ความน่าเชื่อถือ “ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน”

ในวันที่ใครก็สามารถใช้ AI ผลิตบทความ ภาพ วิดีโอ หรือข่าวได้จำนวนมหาศาล ต้นทุนการผลิตเนื้อหาจะลดลง แต่ต้นทุนการสร้างความน่าเชื่อถือไม่ได้ลดลงตาม

ตรงกันข้าม... “ความน่าเชื่อถือจะยิ่งมีมูลค่า” เพราะความน่าเชื่อถือไม่ได้เกิดจากการประกาศว่าตัวเองเป็นสื่อคุณภาพ แต่เกิดจากการทำงานที่ประชาชนตรวจสอบได้

แล้วโมเดลธุรกิจสื่อจะเปลี่ยนอย่างไร? 

หมดเวลาที่จะสร้างรายได้จากการดึงคนเข้าสู่เว็บไซต์หรือแพลตฟอร์มของตัวเอง สื่อต้องเริ่มคิดว่าจะสร้างรายได้จากความเชี่ยวชาญ ข้อมูลต้นทาง ฐานข้อมูลคุณภาพ งานวิเคราะห์ งานสืบสวน และความสัมพันธ์กับผู้รับสาร 

ที่สำคัญต้องทำให้ข้อมูลข่าวสารขององค์กรสามารถถูกค้นพบ ตรวจสอบ และอ้างอิงได้ในระบบ AI โดยยังรักษาคุณค่าของเจ้าของข้อมูลต้นทางไว้ด้วย 

Media(สื่อ) จึงต้องมีความเป็น Medium (ตัวกลาง) มากขึ้น โดยใช้ Trust(ความเชื่อ) เป็นจุดขายสำคัญ

และต้องเปลี่ยนวิธีคิดจากการเป็นเพียง “ผู้ผลิต Content” ไปสู่การเป็น Trusted Information Provider หรือผู้ให้บริการข้อมูลที่ประชาชนและสังคมเชื่อถือได้

จากการแข่งขันด้วยจำนวนข่าว ไปสู่คุณภาพของข้อมูล จากการแข่งขันด้วยยอดวิว ไปสู่ความเข้าใจและประโยชน์ที่ประชาชนได้รับ จากการพึ่งพารายได้จากแพลตฟอร์ม ไปสู่การสร้างมูลค่าจากความน่าเชื่อถือและองค์ความรู้ขององค์กร 

ทั้งหมดนี้ไม่ได้หมายความว่าคนทำสื่อจะต้องเลิกสนใจยอดวิวหรือเทคโนโลยี เพราะสื่อก็ยังต้องเข้าถึงผู้ชมและมีรายได้เพียงพอที่จะอยู่รอด แต่เราต้องไม่ทำให้ยอดวิวกลายเป็นเป้าหมายสูงสุด จนลืมว่าหน้าที่สำคัญของสื่อคืออะไร 

ผมเชื่อว่า AI จะไม่ทำให้อาชีพสื่อมวลชนหมดความสำคัญ แต่จะทำให้งานข่าวที่ไม่มีความแตกต่าง ไม่มีข้อมูลต้นทาง และไม่มีคุณค่ามากไปกว่าการสรุปสิ่งที่คนอื่นรายงานอยู่แล้ว ถูกทดแทนได้ง่ายขึ้น

ในทางกลับกัน สื่อที่สามารถอธิบายเรื่องยากให้เข้าใจ ตรวจสอบข้อเท็จจริงอย่างเป็นอิสระ และช่วยให้ประชาชนมองเห็นทางออก จะยิ่งมีความสำคัญ

โลกที่ข้อมูลมีมากเกินความต้องการ สิ่งที่ประชาชนขาดอาจไม่ใช่ข่าวสาร แต่คือข้อมูลที่เข้าใจได้ ใช้ประโยชน์ได้ และเชื่อถือได้

ในวันที่ AI สามารถเล่าข่าวแทนเราได้เกือบทุกเรื่อง เราจะสร้างอะไรที่ทำให้ประชาชนยังจำเป็นต้องมีสำนักข่าวของเราอยู่ ?

บทความโดย ระวี ตะวันธรงค์ ที่ปรึกษาสมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์

 อ้างอิง: Reuters Institute for the Study of Journalism, University of Oxford, Generative AI and News Report 2026: From Standalone Tools to Information Infrastructure, 29 October 2026

 หมายเหตุ: งานวิจัยสำรวจประชาชนใน 9 ประเทศ ไม่รวมประเทศไทย ส่วนตัวเลขเปรียบเทียบย้อนหลังมาจาก 6 ประเทศ ข้อเสนอเกี่ยวกับสื่อไทยเป็นมุมมองของผู้เขียน