จากความสะดวกสู่ความเสี่ยง เมื่อเทคโนโลยีที่ช่วยมนุษย์ กลับเป็นความเปราะบางที่กลับมาทำร้ายเรา

ลองคิดดูครับ ทุกวันนี้เราใช้โทรศัพท์โอนเงิน เปิดแอร์ผ่านมือถือ ใช้อินเทอร์เน็ตทำงาน โรงพยาบาลเก็บข้อมูลคนไข้ในระบบออนไลน์ แม้แต่ตู้แช่อาหารก็สามารถควบคุมอุณหภูมิจากระยะไกลได้

 ทั้งหมดนี้ คือความก้าวหน้าที่ทำให้มนุษย์สะดวกสบายขึ้นมาก

 เราเริ่มจากยุค IT ที่ใช้คอมพิวเตอร์จัดการข้อมูล มาสู่ยุค IoT ที่เชื่อมเครื่องใช้ไฟฟ้า เครื่องจักร และอุปกรณ์ต่าง ๆ เข้ากับอินเทอร์เน็ต จนถึงยุค AI ที่ช่วยคิด วิเคราะห์ และทำงานแทนมนุษย์ได้มากขึ้น

 แต่ยิ่งเราเชื่อมต่อทุกอย่างเข้าด้วยกันมากเท่าไหร่ ความเสี่ยงที่จะถูกโจมตีก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย

- ข่าวแฮกเกอร์โจมตีระบบต่าง ๆ ในยุโรปช่วงที่ผ่านมา เป็นตัวอย่างที่น่าสนใจ….

- ตู้แช่อาหารในยุโรป ถูกแฮกเข้าไปเปลี่ยนอุณหภูมิ ทำให้อาหารเสียหาย

- ระบบเก็บพลาสมาเลือดในฝรั่งเศส ถูกพยายามควบคุมอุณหภูมิ แต่ระบบแจ้งเตือนช่วยให้เจ้าหน้าที่ป้องกันความเสียหายได้ทัน

- ข้อมูลโรงเรียนในอังกฤษ ถูกขโมยและเผยแพร่บน Dark Web หรือพื้นที่ออนไลน์ที่อาชญากรมักใช้เผยแพร่และซื้อขายข้อมูล

เรื่องพวกนี้ไม่ได้ใช้วิธีโจมตีเหมือนกันทั้งหมด แต่สะท้อนปัญหาเดียวกันคือ…

ระบบที่เราสร้างขึ้นเพื่อความสะดวก อาจกลายเป็นช่องทางให้คนอื่นเข้ามาทำลายชีวิต ควบคุมหรือขโมยข้อมูลได้ หากรักษาความปลอดภัยไม่ดีพอ

แล้ว AI ทำให้แฮกเกอร์น่ากลัวกว่าเดิมอย่างไร ?

เมื่อก่อน…การแฮกระบบต้องอาศัยความรู้และใช้เวลามาก แต่วันนี้ AI สามารถช่วยแฮกเกอร์ค้นหาช่องโหว่ เขียนโปรแกรม สร้างข้อความหลอกลวงที่ดูน่าเชื่อถือ และวิเคราะห์ข้อมูลที่ขโมยมาได้เร็วขึ้น

แฮกเกอร์จึงมีเครื่องมือทำงานได้ “มากขึ้น เร็วขึ้น และบางอย่างใช้ต้นทุนต่ำลง” แม้ไม่ใช่ทุกเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจะเกี่ยวข้องกับ AI ก็ตาม

ทำไมการโจมตีถึงน่ากลัวและรับมือยากกว่าเมื่อก่อน ?

ความได้เปรียบที่ AI มอบให้กับแฮกเกอร์สามารถสรุปได้ใน 3 มิติหลัก:

(1) ความเร็ว (Speed): ปัจจุบันกว่า 88% ของช่องโหว่บนซอฟต์แวร์ถูกแฮกเกอร์เจาะระบบได้ภายใน 48 ชั่วโมงหลังจากที่มีการประกาศพบช่องโหว่ ซึ่งเร็วกว่ารอบการอัปเดตแพตช์ขององค์กรส่วนใหญ่

(2) สเกลที่ไร้ขีดจำกัด (Scalability): การทำ Social Engineering ไม่ได้จำกัดอยู่แค่อีเมลหว่านแหที่มีคำผิดเยอะๆ อีกต่อไป AI สามารถสร้างอีเมลฟิชชิ่งแบบเจาะจงบุคคล (Spear Phishing) ได้นับหมื่นฉบับในไม่กี่นาที โดยใช้ภาษาที่เป็นธรรมชาติและอ้างอิงบริบททางธุรกิจที่น่าเชื่อถือ

(3) การปลอมแปลงขั้นสูง (Deepfakes): แฮกเกอร์ใช้โมเดล Generative AI สร้างภาพ วิดีโอ และเลียนแบบเสียงเพื่อใช้ในการหลอกลวงแบบแนบเนียน ข้ามข้อจำกัดของการยืนยันตัวตนแบบเดิม

แล้วคนธรรมดาอย่างเราควรรับมืออย่างไร ? 

ไม่ต้องเก่งเทคโนโลยีก็รับมือเบื้องต้นได้ เช่น

(1) ตั้งรหัสผ่านไม่ซ้ำกัน เปิดยืนยันตัวตนสองขั้นตอน และอัปเดตอุปกรณ์สม่ำเสมอ

(2) อย่ากดลิงก์หรือเชื่อข้อความที่เร่งให้โอนเงินหรือเปิดเผยข้อมูลส่วนตัว

(3) หากมีเสียงหรือวิดีโอจากคนรู้จักขอเงิน ให้โทรกลับผ่านเบอร์ที่ใช้อยู่เดิมเพื่อยืนยัน

(4) สำรองข้อมูลสำคัญ เตรียมเงินสดและวิธีชำระเงินสำรอง เผื่อระบบออนไลน์ขัดข้อง

(5) ติดตามข้อมูลที่ตรวจสอบได้ ไม่แชร์ข่าวที่สร้างความตื่นตระหนกโดยไม่มีหลักฐาน

สำหรับภาครัฐและผู้ให้บริการโครงสร้างพื้นฐาน สิ่งสำคัญเร่งด่วนไม่ใช่แค่ป้องกันการถูกแฮก แต่ต้องมีระบบสำรองและแผนรับมือ เพื่อให้ประชาชนยังใช้บริการจำเป็นได้เมื่อเกิดปัญหา

จากทำชีวิตเป็น Digital เราคงต้องฝึกเป็น Analog บ้าง

เอาจริงๆนะ ลุงตู่เคยบอกให้ทุกบ้านมีทรานซิสเตอร์ วันนั้นเราขำ…วันนี้เราต้องเตรียม แกมาก่อนกาล 55

เราคงหยุดความก้าวหน้าของเทคโนโลยีไม่ได้ และก็ไม่ควรหยุด เพราะประโยชน์ของมันมีมหาศาล

ผมไม่ได้มองว่า AI เป็นเรื่องน่ากลัว เพราะมันช่วยมนุษย์ได้มหาศาล รวมถึงช่วยป้องกันภัยไซเบอร์ด้วย

แต่เราต้องยอมรับว่า เทคโนโลยีไม่ได้ฉลาดขึ้นเฉพาะคนที่ใช้มันทำประโยชน์เท่านั้น

ที่ผ่านมาเราสนใจว่าเทคโนโลยีจะทำให้ชีวิตสะดวกขึ้นแค่ไหน จากนี้คงต้องถามเพิ่มว่า ถ้าวันหนึ่งความสะดวกเหล่านั้นใช้ไม่ได้ขึ้นมา เราจะรับมืออย่างไร ?

เพราะโลกที่ทุกอย่างเชื่อมต่อกัน ไม่ได้แปลว่าทุกอย่างจะปลอดภัยเสมอไป

อย่าปล่อยให้ความสะดวก ทำให้เราลืมเรื่องความปลอดภัย

ตระหนักแต่ไม่ตระหนก ช่วยส่งต่อเพื่อให้ความรู้กัน มากกว่าข่าวดราม่าหน่อย

———

บทความโดย ระวี ตะวันธรงค์

ผู้ทรงคุณวุฒิคณะกรรมการการประชาสัมพันธ์แห่งชาติ